Phim và nhạc mới thường ra mắt vào thứ Sáu vì đó là cửa ngõ của cuối tuần: khán giả có thời gian rảnh ngay sau đó, và hai ngày thứ Bảy, Chủ nhật quyết định thành bại của một tác phẩm. Với nhạc, từ ngày 10/7/2015 ngành ghi âm đã thống nhất lấy thứ Sáu làm ngày phát hành chung toàn cầu. Với phim, thứ Sáu là ngày công chiếu quen thuộc ở Mỹ, Việt Nam và nhiều nước, nhưng không phải ở mọi nơi.
Lý do chung: cuối tuần là "phép thử" của mọi tác phẩm
Một bộ phim hay một album mới cần người xem, người nghe ngay trong mấy ngày đầu. Mấy ngày đầu ấy tạo ra con số đầu tiên, lời bàn tán đầu tiên, và cả hai đều kéo theo phần còn lại. Thứ Sáu đặt tác phẩm ngay trước hai ngày mà người đi làm, đi học rảnh nhất:
- Có thời gian: tối thứ Sáu, thứ Bảy, Chủ nhật là lúc người ta đi xem phim, nghe trọn một album thay vì vài bài trên đường đi làm.
- Có người đi cùng: cuối tuần là lúc nhóm bạn, gia đình hẹn nhau. Phim nói chung được xem theo nhóm nhiều hơn xem một mình.
- Lời truyền miệng chạy nhanh: người xem tối thứ Sáu kể lại vào thứ Bảy, người nghe thứ Bảy đi xem vào Chủ nhật. Một cuối tuần đủ để một tác phẩm "nổi" hay "chìm".
- Con số dễ đo: ngành điện ảnh tính doanh thu "cuối tuần mở màn" từ thứ Sáu tới Chủ nhật; bảng xếp hạng âm nhạc ở nhiều nước tính theo tuần bắt đầu từ thứ Sáu. Ra mắt đúng thứ Sáu thì được trọn một chu kỳ đo.
Nhạc: ngày 10/7/2015 và "New Music Friday"
Trước 2015: mỗi nước một ngày
Trước năm 2015, ngày phát hành đĩa mới mỗi nước một khác. Anh quen phát hành vào thứ Hai, Mỹ vào thứ Ba, trong khi Đức, Úc và một số nước khác đã phát hành vào thứ Sáu. Thời người ta mua đĩa ở cửa hàng, sự lệch này không quá phiền. Khi nhạc chuyển sang bán và nghe qua mạng, nó thành vấn đề: một album ra ở Úc trước Mỹ vài ngày thì người hâm mộ ở Mỹ đã có thể tìm được bản lậu trên mạng trước khi được mua bản chính thức.
Chọn thứ Sáu làm ngày chung
Liên đoàn quốc tế của ngành công nghiệp ghi âm (IFPI) cùng các hãng đĩa và nhà bán lẻ thống nhất một ngày phát hành chung toàn cầu, bắt đầu từ thứ Sáu 10/7/2015. Giờ phát hành tính theo nửa đêm giờ địa phương, nên nhạc mới "đi" vòng quanh Trái Đất theo múi giờ, từ châu Đại Dương sang châu Á, châu Âu rồi châu Mỹ. Chiến dịch truyền thông đi kèm mang tên "New Music Fridays".
Lý do chọn thứ Sáu thay vì ngày khác được nêu khá rõ: khảo sát người tiêu dùng mà ngành nhạc tiến hành trước đó cho thấy người nghe muốn có nhạc mới vào cuối tuần, lúc họ có thời gian. Một số nhà bán lẻ nhỏ ở các nước quen ngày khác thì phản đối, vì họ mất ngày bán đầu tuần quen thuộc. Nhưng thứ Sáu vẫn thắng, và đến nay đã thành nhịp chung.
Hệ quả còn thấy tới hôm nay
Từ đó, tối thứ Năm rạng sáng thứ Sáu là lúc người hâm mộ chờ bài mới, nghệ sĩ đếm ngược trên mạng xã hội, các danh sách phát "nhạc mới trong tuần" được làm lại. Nhiều bảng xếp hạng cũng chuyển tuần tính sang bắt đầu từ thứ Sáu cho khớp. Người làm nhạc độc lập cũng theo nhịp này, dù không bắt buộc.
Phim: vì sao Mỹ công chiếu thứ Sáu, Pháp thứ Tư
Khác với nhạc, điện ảnh không có ngày chung toàn cầu. Mỗi nước có nếp riêng, hình thành từ thói quen khán giả và lịch học, lịch làm của nước đó.
| Nơi | Ngày công chiếu quen thuộc | Ghi chú |
|---|---|---|
| Mỹ, Canada | Thứ Sáu | Thường có suất chiếu sớm từ tối thứ Năm; phim lớn dịp lễ có khi ra thứ Tư |
| Anh, Ireland | Thứ Sáu | Theo nhịp cuối tuần như Mỹ |
| Pháp | Thứ Tư | Gắn với nếp học sinh Pháp được nghỉ hoặc nghỉ buổi chiều thứ Tư |
| Đức | Thứ Năm | Nếp lâu năm của ngành phát hành phim Đức |
| Ấn Độ | Thứ Sáu | Thứ Sáu là ngày ra mắt phim truyền thống |
| Việt Nam | Thường là thứ Sáu | Hay có suất chiếu sớm trước đó; phim Tết có lịch riêng theo âm lịch |
Bảng chỉ nêu nếp phổ biến; lịch thực tế của từng phim còn tuỳ nhà phát hành và dịp lễ. Điểm chung là ngày công chiếu luôn được chọn sao cho tác phẩm có trọn một cuối tuần đầu tiên, dù cuối tuần ấy bắt đầu từ thứ Tư, thứ Năm hay thứ Sáu.
"Cuối tuần mở màn" quan trọng thế nào
Ở Mỹ, con số doanh thu ba ngày đầu (thứ Sáu tới Chủ nhật) được báo chí đưa tin ngay sáng thứ Hai, và thường được dùng để đoán cả số phận của phim. Rạp chiếu cũng dựa vào đó để quyết định tuần sau giữ bao nhiêu suất. Vì thế, một phim ra mắt vào thứ Ba chẳng hạn sẽ bị thiệt: những ngày đầu đông khách nhất rơi vào giữa tuần, khi người ta còn đi làm.
Các phim lớn đôi khi phá lệ để ăn theo kỳ nghỉ: ra mắt thứ Tư trước Lễ Tạ ơn ở Mỹ, hay ra mắt sát Tết ở Việt Nam. Nhưng cái lệ vẫn là thứ Sáu.
Sách, phim bộ và truyền hình: không phải ai cũng chọn thứ Sáu
- Sách: ở Mỹ, sách mới theo nếp lâu năm thường ra vào thứ Ba; ở Anh, ngày quen thuộc là thứ Năm. Người mua sách không chịu áp lực "cuối tuần đầu tiên" như khán giả phim.
- Phim bộ trực tuyến: nhiều nền tảng có bản quyền tung trọn một mùa phim vào thứ Sáu để người xem có cả cuối tuần xem liền. Một số khác lại chọn phát từng tập mỗi tuần vào một ngày cố định để giữ người xem lâu hơn.
- Truyền hình: giới truyền hình Mỹ có cách nói "khung giờ chết tối thứ Sáu", vì nhiều khán giả trẻ ra ngoài vào tối ấy. Chương trình đặt vào tối thứ Sáu thường là chương trình gia đình, hoặc chương trình đài không đặt nhiều kỳ vọng.
Như vậy thứ Sáu thống trị ở những thứ người ta tiêu thụ theo nhóm và cần thời gian liền mạch, như phim rạp, album, mùa phim. Thứ gì đọc một mình, dần dần, như sách, thì không cần tới thứ Sáu.
Một tuần ra mắt điển hình, nhìn từ phía khán giả
- Thứ Hai – thứ Ba: tin tức về doanh thu cuối tuần trước, trailer phim mới tung ra.
- Thứ Tư – thứ Năm: bài phê bình đầu tiên xuất hiện khi lệnh cấm đăng bài được dỡ; suất chiếu sớm tối thứ Năm ở nhiều nơi.
- Nửa đêm rạng sáng thứ Sáu: nhạc mới lên các nền tảng nghe nhạc có bản quyền.
- Thứ Sáu: phim mới vào rạp, mùa phim mới lên mạng.
- Thứ Bảy – Chủ nhật: phần lớn khán giả đi xem, nghe, rồi bàn tán.
Góc nhìn hôm nay: dùng nhịp thứ Sáu cho nhóm bạn
Biết nhịp ra mắt rồi thì có thể dùng nó cho buổi họp mặt mà không phải chạy theo:
- Tối nghe album mới: khi một nghệ sĩ cả nhóm cùng thích ra album, hẹn tối thứ Sáu hôm ấy nghe trọn từ bài đầu tới bài cuối, không tua, rồi mỗi người chọn một bài mình thích nhất và nói vì sao. Chỉ cần nguồn nghe hợp pháp và một chiếc loa vừa phải.
- Không cần xem phim ngay tuần đầu: phim mới ra rạp tối thứ Sáu thường đông nhất. Nếu nhóm muốn ngồi thoải mái hơn, đợi tuần thứ hai hoặc chọn suất giữa tuần là cách đơn giản.
- Tránh lời tiết lộ nội dung: trong nhóm chat, ai đã xem phim hay mùa phim mới thì quy ước để vài ngày mới bàn chi tiết, cho người chưa xem kịp.
- Phim bộ cả mùa: thay vì mỗi người xem liền một mạch cả đêm, nhóm có thể chia ra mỗi tối thứ Sáu vài tập, xem rồi bàn. Đỡ thức khuya, lại có chuyện để nói mỗi tuần.
Muốn đọc thêm về nhịp phát hành, có thể tìm các bài phân tích của báo chí điện ảnh, âm nhạc quốc tế về ngày 10/7/2015, và sách về kinh tế học điện ảnh, nơi khái niệm "cuối tuần mở màn" được giải thích kỹ.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao nhạc mới phát hành vào thứ Sáu?
Từ ngày 10/7/2015, ngành ghi âm thế giới thống nhất lấy thứ Sáu làm ngày phát hành nhạc chung toàn cầu. Lý do là người nghe muốn có nhạc mới vào cuối tuần, và một ngày chung giúp hạn chế tình trạng nước này nghe trước, nước kia tìm bản lậu. Trước đó mỗi nước phát hành một ngày khác nhau.
Vì sao phim ở Mỹ ra rạp vào thứ Sáu?
Thứ Sáu mở ra cuối tuần, lúc khán giả rảnh nhất và hay đi xem theo nhóm. Doanh thu "cuối tuần mở màn" từ thứ Sáu tới Chủ nhật là con số quan trọng nhất với một bộ phim mới. Nhiều phim còn có suất chiếu sớm từ tối thứ Năm.
Ở Pháp phim mới ra rạp ngày nào?
Ở Pháp, phim mới thường ra rạp vào thứ Tư. Nếp này gắn với việc học sinh Pháp từ lâu được nghỉ hoặc nghỉ buổi chiều thứ Tư, nên gia đình và người trẻ có thể đi xem giữa tuần.
Phim ở Việt Nam thường khởi chiếu ngày nào?
Phim ở Việt Nam thường khởi chiếu vào thứ Sáu, nhiều phim có suất chiếu sớm trước đó vài ngày. Riêng phim dịp Tết có lịch riêng, thường ra mắt đúng mùng Một hoặc sát Tết để đón kỳ nghỉ dài.
New Music Friday là gì?
New Music Friday là tên chiến dịch đi kèm việc ngành ghi âm chuyển sang ngày phát hành chung vào thứ Sáu từ tháng 7/2015. Ngày nay cụm này còn được dùng chung để chỉ nhịp ra nhạc mới mỗi thứ Sáu trên các nền tảng nghe nhạc.
