Thứ Sáu ngày 13 là bất kỳ ngày 13 dương lịch nào rơi vào thứ Sáu, và ở nhiều nước phương Tây nó bị coi là ngày xui. Niềm tin này ghép từ hai mối kiêng có trước: thứ Sáu là ngày không lành trong truyền thống Kitô giáo châu Âu, và số 13 là con số "dư một" bị ngại ở bàn ăn. Hai thứ ấy chỉ được ghép hẳn vào nhau từ thế kỷ 19, rồi phim ảnh thế kỷ 20 biến nó thành một ngày ai cũng biết tên.
Một ngày bình thường trên lịch, một ngày "đặc biệt" trong đầu
Về lịch, thứ Sáu ngày 13 chẳng có gì lạ. Mỗi năm có ít nhất một, nhiều nhất ba lần như vậy. Năm 2026 có ba lần: tháng Hai, tháng Ba và tháng Mười Một. Năm 2027 chỉ có một lần, vào tháng Tám. Ngày ấy vẫn có người cưới, người dọn nhà, người ký hợp đồng, máy bay vẫn cất cánh.
Cái làm nó đặc biệt là câu chuyện người ta kể về nó. Ở Anh, Mỹ, Pháp, Đức và nhiều nước phương Tây khác, cứ tới thứ Sáu ngày 13 là báo chí nhắc lại, mạng xã hội đăng ảnh mèo đen, gương vỡ, thang dựng tường. Có người nửa đùa nửa thật tránh đi xa, tránh khởi công việc lớn. Phần đông chỉ cười cho vui. Một số ít thấy lo thật, và nỗi lo này có tên riêng trong tâm lý học.
Người Việt biết tới ngày này chủ yếu qua phim kinh dị Mỹ và mạng xã hội. Nó không có gốc trong phong tục Việt, vì người Việt xưa tính ngày kiêng theo âm lịch, không theo thứ trong tuần.
Mảnh thứ nhất: vì sao thứ Sáu bị coi là ngày không lành
Trong truyền thống Kitô giáo, thứ Sáu là ngày Chúa Giêsu chịu đóng đinh. Thứ Sáu trước lễ Phục Sinh, gọi là Thứ Sáu Tuần Thánh, là ngày tưởng niệm sự thương khó. Từ đó, thứ Sáu trong đời sống đạo ở châu Âu mang sắc thái sám hối: nhiều nơi kiêng thịt, ăn chay, giữ mình. Sắc thái nghiêm ấy dần lan ra đời thường thành ý "thứ Sáu không hợp để bắt đầu việc vui".
Văn chương trung đại Anh đã có dấu vết. Trong Truyện kể Canterbury của Geoffrey Chaucer, cuối thế kỷ 14, có đoạn than rằng mọi rủi ro xảy đến "vào một ngày thứ Sáu". Sang các thế kỷ sau, dân gian Anh có nhiều câu kiêng: không khởi hành chuyến đi biển vào thứ Sáu, không cưới vào thứ Sáu, không bắt đầu may áo vào thứ Sáu. Mức độ kiêng khác nhau theo vùng và theo thời, nhưng ý chung là thứ Sáu kém may hơn các ngày khác.
Cũng nên biết điều ngược lại. Với người Hồi giáo, thứ Sáu là ngày cầu nguyện chung, ngày quan trọng nhất trong tuần. Với người Do Thái, tối thứ Sáu mở đầu ngày Shabbat. Còn với người đi làm hôm nay ở khắp nơi, thứ Sáu là ngày dễ chịu nhất tuần. Cái "xui" của thứ Sáu chỉ là một lớp nghĩa trong một nền văn hoá, không phải bản chất của ngày.
Mảnh thứ hai: con số 13 "dư một"
Số 12 trong văn hoá châu Âu là con số tròn trịa: 12 tháng, 12 giờ trên mặt đồng hồ, 12 cung hoàng đạo, 12 tông đồ. Số 13 vượt qua cái tròn ấy một đơn vị, nên dễ bị nhìn như kẻ lạc nhịp.
Hình ảnh hay được nhắc nhất là Bữa Tiệc Ly: Chúa Giêsu cùng 12 tông đồ, tổng 13 người, và người phản bội là Giuđa. Từ đó, ở châu Âu thế kỷ 18–19 lan rộng thói kiêng để đúng 13 người ngồi một bàn ăn; có nhà còn mời thêm khách hoặc kê thêm ghế cho đủ 14. Một hình ảnh khác hay được kể là thần thoại Bắc Âu, trong đó thần lừa lọc Loki tới dự một bữa tiệc như vị khách không mời, kéo theo cái chết của thần Baldr. Cần nói rõ: cách kể "Loki là vị khách thứ 13" phần nhiều là cách kể lại thời nay, các bản thần thoại gốc không nhấn vào con số.
Chuyện số 13 nói chung, như kiêng tầng 13, phòng 13, là đề tài riêng của các con số may rủi. Ở đây chỉ cần nhớ: khi ghép với thứ Sáu, số 13 là mảnh thứ hai của câu chuyện.
Khi hai mảnh ghép vào nhau
Dấu vết sớm và hay được dẫn nhất về việc thứ Sáu và ngày 13 đi chung nằm trong một cuốn tiểu sử nhà soạn nhạc Gioachino Rossini, in năm 1869. Tác giả kể Rossini coi thứ Sáu là ngày xui, coi 13 là số xui, và ông qua đời đúng vào thứ Sáu ngày 13 tháng 11 năm 1868. Chi tiết ấy cho thấy ít nhất trong giới có học ở châu Âu lúc bấy giờ, người ta đã nhìn hai thứ kiêng này cạnh nhau.
Đầu thế kỷ 20, cụm "Friday the 13th" có hẳn một cuốn tiểu thuyết mang tên ấy, của Thomas W. Lawson, in năm 1907. Năm 1980, bộ phim kinh dị cùng tên ra đời ở Mỹ, rồi kéo dài thành cả loạt phim. Từ đây, thứ Sáu ngày 13 không còn là một điều kiêng lẻ tẻ mà thành biểu tượng văn hoá đại chúng toàn cầu.
| Mảnh ghép | Gốc hay được nhắc | Ghi chú về độ chắc |
|---|---|---|
| Thứ Sáu xui | Ngày Chúa chịu nạn; câu kiêng đi biển, cưới hỏi ngày thứ Sáu ở Anh | Có dấu vết văn bản từ thời trung đại |
| Số 13 xui | Bữa Tiệc Ly 13 người; kiêng 13 người một bàn | Thói kiêng phổ biến rõ ở thế kỷ 18–19 |
| Ghép thành "thứ Sáu ngày 13" | Tiểu sử Rossini 1869; tiểu thuyết 1907 | Ghép hẳn vào nhau chủ yếu từ thế kỷ 19–20 |
| Thành biểu tượng toàn cầu | Loạt phim kinh dị từ 1980, báo chí, mạng xã hội | Phần "nổi tiếng" là rất mới |
Vì sao một ngày bình thường lại "trông có vẻ" xui
Nếu ngày ấy không xui hơn thật, sao nhiều người vẫn kể được chuyện xui gặp phải đúng hôm đó? Tâm lý học có mấy cách giải thích dễ hiểu.
Chú ý có chọn lọc
Ngày thường, làm rơi điện thoại hay lỡ chuyến xe chỉ là chuyện vặt, quên ngay. Vào thứ Sáu ngày 13, đầu óc đã được "báo trước" rằng hôm nay xui, nên mọi trục trặc đều được ghi lại và gán cho ngày. Những việc suôn sẻ thì không ai đếm.
Thiên kiến xác nhận
Người đã tin sẵn sẽ nhớ dai các lần ứng nghiệm và quên các lần không. Chỉ cần một lần bị trầy xước đúng thứ Sáu ngày 13 là đủ thành câu chuyện kể nhiều năm.
Lo lắng tự làm mình vụng
Người thấy bất an thường kém tập trung hơn. Một số nhà nghiên cứu cho rằng chính sự lo ấy có thể khiến người ta vụng về hơn đôi chút. Đây là giả thuyết hợp lý, nhưng chưa có bằng chứng mạnh nào cho thấy nó làm số tai nạn chung tăng lên rõ rệt.
Vui vì có chung một nỗi sợ nhỏ
Mê tín nhẹ còn là một cách gắn kết. Cả văn phòng cùng đùa "hôm nay thứ Sáu 13, cẩn thận đấy" là một kiểu chuyện phiếm vô hại. Nhiều người không tin mà vẫn nhắc, giống như người Việt không mấy ai sợ mùng 5 mà vẫn đọc câu "mùng năm, mười bốn, hăm ba".
Thứ Sáu ngày 13 đang được "sống" thế nào hôm nay
Ở các nước phương Tây, ngày này có hai bộ mặt. Một mặt là kiêng nhẹ: có người hoãn ký giấy tờ quan trọng, chọn ngày khác để cưới, ngại bay. Mặt kia là đùa: chiếu lại phim kinh dị, tổ chức buổi "mừng ngày xui" cho vui, mặc đồ đen, chụp ảnh với mèo đen. Ở một số nơi, chính thứ Sáu ngày 13 lại trở thành dịp đông khách vì người ta thích làm điều khác thường đúng ngày ấy.
Với nhóm bạn ở Việt Nam, thứ Sáu ngày 13 thường chỉ là cái cớ cho một tối họp mặt có chủ đề: xem một phim rùng rợn vừa phải, kể chuyện kiêng kỵ ở quê mỗi người, so cách người Việt và người phương Tây sợ những thứ khác nhau. Đó là cách dùng ngày này dễ chịu nhất, không phải sợ ai và không phải chê ai.
Góc nhìn hôm nay: nên đối xử với ngày này thế nào
- Coi nó là một mẩu văn hoá, giống như hiểu ý nghĩa Thứ Sáu Tuần Thánh hay Halloween. Biết để hiểu phim, hiểu sách, hiểu câu đùa của bạn nước ngoài.
- Không cần dời việc quan trọng chỉ vì ngày này. Lịch trên thế giới vẫn chạy bình thường vào thứ Sáu ngày 13.
- Tôn trọng người kiêng. Nếu đồng nghiệp hay đối tác ngại ngày này, đổi lịch sang hôm khác cũng là phép lịch sự nhỏ, không tốn gì.
- Để ý nỗi lo thật. Nếu ai đó lo tới mức mất ngủ, không dám ra khỏi nhà mỗi lần ngày ấy tới, đó không còn là mê tín cho vui; nên gặp người làm chuyên môn tâm lý.
- Muốn đọc thêm, hãy tìm sách về văn hoá dân gian châu Âu và lịch sử mê tín; các cuốn nghiêm túc thường nói rõ chỗ nào có sử liệu, chỗ nào chỉ là giai thoại.
Câu hỏi thường gặp
Thứ Sáu ngày 13 là gì?
Đó là ngày 13 dương lịch rơi vào thứ Sáu. Ở nhiều nước phương Tây, ngày này bị coi là xui vì ghép hai mối kiêng: thứ Sáu là ngày không lành trong truyền thống Kitô giáo và số 13 bị ngại từ chuyện Bữa Tiệc Ly 13 người.
Vì sao thứ Sáu ngày 13 bị coi là ngày xui?
Vì thứ Sáu gắn với ngày Chúa Giêsu chịu nạn, còn 13 là con số "dư một" sau con số tròn 12. Hai điều kiêng này được ghép vào nhau rõ rệt từ thế kỷ 19, rồi tiểu thuyết năm 1907 và loạt phim kinh dị từ năm 1980 làm nó nổi tiếng khắp thế giới.
Năm 2026 có mấy ngày thứ Sáu 13?
Năm 2026 có ba ngày: 13 tháng 2, 13 tháng 3 và 13 tháng 11. Đây là số lần nhiều nhất có thể có trong một năm.
Người Việt có kiêng thứ Sáu ngày 13 không?
Theo truyền thống thì không, vì người Việt xưa tính ngày kiêng theo âm lịch, như các ngày mùng 5, 14, 23. Thứ Sáu ngày 13 đến Việt Nam qua phim ảnh và mạng xã hội, nên phần lớn chỉ nhắc cho vui.
Thứ Sáu ngày 13 có thật sự xui hơn ngày khác không?
Chưa có bằng chứng vững nào cho thấy ngày này nhiều tai nạn hay rủi ro hơn ngày thường. Cảm giác "xui hơn" chủ yếu đến từ việc người ta để ý và nhớ dai hơn những chuyện không may xảy ra đúng hôm đó.
