Thứ Sáu Tuần Thánh là ngày Kitô hữu tưởng niệm cuộc khổ nạn và cái chết của Chúa Giêsu trên thập giá. Ngày này luôn rơi vào thứ Sáu ngay trước lễ Phục Sinh, nên mỗi năm một khác, trong khoảng từ 20/3 đến 23/4 theo lịch Gregory. Đây là ngày buồn và tĩnh lặng nhất trong năm phụng vụ: người Công giáo giữ chay, kiêng thịt, tham dự nghi thức tưởng niệm thay cho thánh lễ thường lệ.
Thứ Sáu Tuần Thánh nằm ở đâu trong lịch Kitô giáo
Để hiểu ngày thứ Sáu này, cần đặt nó trong cả một tuần. Tuần Thánh là tuần cuối cùng của Mùa Chay, kết thúc bằng lễ Phục Sinh, ngày lễ lớn nhất của Kitô giáo.
| Ngày | Tên gọi | Tưởng niệm điều gì |
|---|---|---|
| Chủ nhật | Chúa nhật Lễ Lá | Chúa Giêsu vào thành Giêrusalem, dân chúng cầm cành lá đón |
| Thứ Năm | Thứ Năm Tuần Thánh | Bữa Tiệc Ly với các môn đệ, nghi thức rửa chân |
| Thứ Sáu | Thứ Sáu Tuần Thánh | Cuộc khổ nạn, đóng đinh và cái chết trên thập giá |
| Thứ Bảy | Thứ Bảy Tuần Thánh | Ngày tĩnh lặng bên mộ; đêm về cử hành Canh thức Vượt Qua |
| Chủ nhật | Chúa nhật Phục Sinh | Chúa Giêsu sống lại |
Ba ngày từ chiều tối thứ Năm đến lễ Phục Sinh được gọi chung là Tam Nhật Vượt Qua, được xem như một chuỗi cử hành liền mạch. Thứ Sáu là ngày trung tâm của chuỗi ấy.
Vì sao ngày này mỗi năm một khác
Thứ Sáu Tuần Thánh phụ thuộc vào ngày lễ Phục Sinh, mà lễ Phục Sinh lại tính theo cả Mặt Trời lẫn Mặt Trăng. Nguyên tắc chung mà các Giáo hội phương Tây dùng: Phục Sinh là Chủ nhật đầu tiên sau ngày trăng tròn đầu tiên kể từ ngày xuân phân, với xuân phân được quy ước là ngày 21/3 và trăng tròn tính theo bảng của giáo hội chứ không theo quan sát thiên văn thực tế. Công đồng Nicaea năm 325 đã bàn việc thống nhất ngày mừng Phục Sinh giữa các cộng đoàn; cách tính chi tiết được hoàn thiện dần trong các thế kỷ sau.
Kết quả là lễ Phục Sinh rơi trong khoảng 22/3 đến 25/4, và Thứ Sáu Tuần Thánh đi trước đó hai ngày. Vài năm tới theo lịch Gregory:
- Năm 2026: thứ Sáu 3/4.
- Năm 2027: thứ Sáu 26/3.
- Năm 2028: thứ Sáu 14/4.
Các Giáo hội Chính thống giáo Đông phương tính Phục Sinh theo lịch Julius, nên ngày của họ thường muộn hơn, có năm trùng với phương Tây.
Người Công giáo làm gì trong ngày này
Không có thánh lễ thường lệ
Thứ Sáu Tuần Thánh là ngày đặc biệt hiếm hoi trong năm mà Giáo hội Công giáo không cử hành thánh lễ. Thay vào đó là Nghi thức Tưởng niệm Cuộc Thương khó của Chúa. Theo truyền thống, nghi thức diễn ra vào khoảng 3 giờ chiều, giờ mà các sách Tin Mừng ghi Chúa Giêsu tắt thở; nhiều giáo xứ, nhất là ở Việt Nam, tổ chức vào buổi tối để giáo dân đi làm có thể tham dự.
Ba phần chính của nghi thức
- Phụng vụ Lời Chúa: mở đầu bằng việc linh mục phủ phục trước bàn thờ trống trong im lặng. Sau đó là các bài đọc, trong đó có trình thuật Thương khó theo Tin Mừng Gioan, thường được đọc theo kiểu phân vai.
- Lời nguyện chung long trọng: cầu cho Giáo hội, cho mọi dân tộc, cho người tin và người không tin, cho những ai đau khổ.
- Suy tôn Thánh Giá và rước lễ: thập giá được giơ lên, giáo dân lần lượt tiến lên tôn kính; sau đó là phần rước Mình Thánh đã được truyền phép từ hôm trước.
Giữ chay và kiêng thịt
Theo Giáo luật Công giáo, Thứ Tư Lễ Tro và Thứ Sáu Tuần Thánh là hai ngày vừa giữ chay vừa kiêng thịt. Giữ chay áp dụng cho người từ 18 đến hết 59 tuổi: chỉ ăn một bữa no trong ngày. Kiêng thịt áp dụng từ 14 tuổi trở lên. Người ốm, phụ nữ mang thai, người lao động nặng được miễn chuẩn theo hướng dẫn mục vụ.
Đàng Thánh Giá và ngắm Mùa Chay
Ngoài nghi thức chính, nhiều giáo xứ tổ chức Đàng Thánh Giá: đi qua các chặng tưởng niệm con đường Chúa Giêsu vác thập giá. Công giáo Việt Nam còn có nét riêng là các bài ngắm Mùa Chay, ngâm theo giọng cổ truyền, nhiều nơi có đội ngắm biểu diễn nghiêm trang trong những ngày này.
Tên gọi "Good Friday" và các thứ tiếng
Người nói tiếng Anh gọi ngày này là Good Friday. Người lần đầu nghe thường thắc mắc: ngày tưởng niệm cái chết sao lại gọi là "tốt"? Giải thích được nhiều nhà ngôn ngữ chấp nhận là trong tiếng Anh cổ, good còn mang nghĩa "thánh, đạo đức". Có thuyết cho rằng "Good" biến âm từ "God's Friday" (thứ Sáu của Chúa), nhưng thuyết này ít được ủng hộ hơn. Câu hỏi vẫn còn được bàn.
| Ngôn ngữ | Tên gọi | Nghĩa |
|---|---|---|
| Tiếng Việt | Thứ Sáu Tuần Thánh | Thứ Sáu của tuần thánh |
| Tiếng Anh | Good Friday | Thứ Sáu thánh / tốt lành |
| Tiếng Pháp | Vendredi saint | Thứ Sáu thánh |
| Tiếng Đức | Karfreitag | "Kar" là chữ cổ chỉ sự than khóc: thứ Sáu tang thương |
| Tiếng Tây Ban Nha | Viernes Santo | Thứ Sáu thánh |
Thứ Sáu Tuần Thánh ở các nước
- Anh, Úc và nhiều nước khối Thịnh vượng chung: là ngày nghỉ lễ chính thức. Ở Anh có truyền thống ăn bánh hot cross bun, loại bánh mì ngọt có hình chữ thập trên mặt.
- Đức: là ngày nghỉ và được xếp vào nhóm "ngày lễ yên tĩnh"; nhiều bang hạn chế các sự kiện ồn ào như khiêu vũ công cộng trong ngày này.
- Tây Ban Nha: Tuần Thánh nổi tiếng với các đoàn rước trên phố, nhất là ở vùng Andalusia, nơi các hội đoàn khiêng tượng qua các con đường cổ.
- Philippines: quốc gia đông người Công giáo nhất châu Á; cả Tuần Thánh là dịp nghỉ dài, phố xá vắng hẳn, nhiều người về quê.
- Việt Nam: không phải ngày nghỉ lễ chính thức. Giáo dân vẫn đi làm, đi học, rồi tối về nhà thờ dự nghi thức. Ở những vùng đông giáo dân như Ninh Bình, Hà Nội, TP.HCM, Đồng Nai, nhà thờ thường kín người tối hôm ấy.
Góc nhìn hôm nay: khi bạn bè là người Công giáo
Thứ Sáu Tuần Thánh rơi đúng vào tối thứ Sáu, thời điểm nhiều nhóm bạn quen hẹn nhau. Vài điều nhỏ giúp không ai khó xử:
- Đừng chúc "mừng": đây là ngày tưởng niệm, không phải ngày lễ vui. Lời chúc mừng để dành cho lễ Phục Sinh hai ngày sau.
- Dời buổi họp mặt: nếu nhóm có bạn Công giáo, tối đó họ thường đi lễ. Dời sang tối thứ Bảy sau Canh thức hoặc sang Chủ nhật Phục Sinh là hợp nhất.
- Nếu vẫn gặp: chọn món chay hoặc món cá, đơn giản, không tiệc tùng ồn ào.
- Muốn tìm hiểu: người ngoài Công giáo vẫn có thể đến nhà thờ dự nghi thức với tư cách người quan sát. Mặc lịch sự, giữ im lặng, ngồi phía sau, không chụp ảnh trong lúc cử hành, và không lên rước lễ.
Để hiểu sâu hơn, có thể đọc trình thuật Thương khó trong bốn sách Tin Mừng, đặc biệt là Tin Mừng Gioan chương 18–19, vốn được đọc trong nghi thức ngày này. Nghe một đoạn nhạc thánh viết cho Tuần Thánh, như các bản Thương khó của Johann Sebastian Bach, cũng là một cách cảm nhận không khí của ngày đặc biệt này.
Câu hỏi thường gặp
Thứ Sáu Tuần Thánh là ngày gì?
Thứ Sáu Tuần Thánh là ngày Kitô hữu tưởng niệm cuộc khổ nạn và cái chết của Chúa Giêsu trên thập giá. Ngày này rơi vào thứ Sáu ngay trước lễ Phục Sinh. Đây là ngày tĩnh lặng, giữ chay, không phải ngày lễ vui.
Thứ Sáu Tuần Thánh năm 2027 là ngày nào?
Năm 2027, lễ Phục Sinh rơi vào Chủ nhật 28/3 nên Thứ Sáu Tuần Thánh là ngày 26/3. Năm 2026 là ngày 3/4, năm 2028 là ngày 14/4. Các Giáo hội Chính thống giáo có thể mừng vào ngày khác vì dùng lịch Julius.
Vì sao gọi là Good Friday?
Giải thích phổ biến nhất là trong tiếng Anh cổ, "good" còn có nghĩa là "thánh", "đạo đức". Thuyết cho rằng "Good" biến âm từ "God's Friday" ít được ủng hộ hơn. Câu hỏi về nguồn gốc chữ này vẫn còn được bàn.
Thứ Sáu Tuần Thánh người Công giáo có ăn thịt không?
Không. Theo Giáo luật, người Công giáo từ 14 tuổi trở lên kiêng thịt trong ngày này. Người từ 18 đến hết 59 tuổi còn giữ chay, chỉ ăn một bữa no. Người ốm và một số trường hợp khác được miễn.
Ở Việt Nam, Thứ Sáu Tuần Thánh có được nghỉ không?
Không, đây không phải ngày nghỉ lễ chính thức ở Việt Nam. Giáo dân vẫn đi làm, đi học bình thường. Các giáo xứ thường tổ chức nghi thức tưởng niệm vào buổi tối để mọi người có thể tham dự.
