Xem liền nhiều tập phim cuối tuần mà không hại mắt, lưng và giấc ngủ cần ba thói quen: định trước số tập, đứng dậy đi lại sau mỗi tập hoặc mỗi giờ, và dừng xem ít nhất khoảng một tiếng trước giờ ngủ thay vì xem tới lúc díp mắt. Thêm vào đó là quy tắc 20-20-20 cho mắt, ngồi có tựa lưng với màn hình ngang tầm nhìn, và tắt chức năng tự phát tập kế tiếp.
"Cày phim" có tên chính thức từ khi nào
Thói quen xem liền nhiều tập đã có từ thời băng đĩa, khi người ta thuê cả bộ phim nhiều tập về xem một mạch. Nhưng chữ binge-watch trong tiếng Anh chỉ thật sự phổ biến khi các nền tảng trực tuyến tung ra cả mùa phim cùng lúc. Năm 2015, từ điển Collins chọn binge-watch là từ của năm, dấu hiệu cho thấy thói quen này đã thành chuyện của số đông. Tiếng Việt có cách gọi gọn hơn: "cày phim".
Cày phim không có gì sai. Một cuối tuần mưa, một bộ phim hay, một nhóm bạn cùng mê, đó là niềm vui chính đáng. Vấn đề chỉ nằm ở chỗ cơ thể không được thiết kế để ngồi yên, nhìn một điểm sáng, tám tiếng liền.
Vì sao xem một tập lại thành sáu tập
Phim nhiều tập được viết để ta xem tiếp. Mỗi tập thường khép lại ở một nút thắt bỏ lửng, và tập sau tự động bắt đầu sau vài giây đếm ngược. Tâm lý học hay nhắc tới hiệu ứng Zeigarnik, đặt theo tên nhà tâm lý học Bluma Zeigarnik ở thập niên 1920: những việc dang dở có xu hướng bám trong trí nhớ hơn việc đã xong. Câu chuyện bỏ lửng ở cuối tập cũng là một việc dang dở như thế.
Hiểu cơ chế này giúp ta đặt bẫy ngược: dừng ở chỗ câu chuyện vừa được gỡ, thay vì ở chỗ nó vừa thắt lại.
Giữ mắt: quy tắc 20-20-20 và ánh sáng phòng
Khi nhìn màn hình chăm chú, ta chớp mắt ít hơn bình thường, nước mắt bay hơi nhanh hơn, mắt khô và mỏi. Các tổ chức nhãn khoa ở Mỹ hay khuyên một quy tắc dễ nhớ: cứ khoảng 20 phút, nhìn một vật ở xa khoảng 20 feet (chừng 6 mét) trong khoảng 20 giây.
Với người cày phim, áp dụng đúng từng hai mươi phút thì khó, nên có thể biến tấu: mỗi lần hết tập, nhìn ra cửa sổ, ra ban công một lúc. Thêm vài thói quen:
- Không xem trong phòng tối om. Để một đèn dịu phía sau hoặc bên cạnh màn hình, mắt đỡ phải điều tiết giữa vùng sáng và vùng tối.
- Ngồi đủ xa. Màn hình điện thoại sát mặt hay laptop trên đùi làm mắt điều tiết gần liên tục. Nếu có thể, chiếu lên TV và ngồi xa.
- Chớp mắt có chủ ý vài lần khi thấy mắt cay, và uống đủ nước.
- Người đeo kính áp tròng nên tháo kính sau vài giờ, nhất là khi xem trong phòng điều hoà.
Mắt đau, nhìn mờ kéo dài sau khi nghỉ thì nên đi khám, đừng coi là chuyện mỏi mắt thông thường.
Giữ lưng và cổ: tư thế khi xem lâu
Tư thế dễ chịu ở phút đầu thường là tư thế gây đau ở giờ thứ ba: nằm nghiêng kê đầu lên tay, ngồi gù trên sofa mềm, cúi nhìn laptop đặt trên bụng.
- Lưng có chỗ tựa, kê một gối nhỏ ở vùng thắt lưng.
- Tâm màn hình gần ngang tầm mắt, không phải ngửa cổ lên TV treo cao hay cúi xuống màn hình thấp.
- Đổi tư thế mỗi tập: lúc ngồi sofa, lúc ngồi sàn tựa lưng, lúc đứng xem một đoạn.
- Không nằm sấp chống cằm xem điện thoại; cổ và vai chịu lực lâu sẽ đau.
Đứng dậy sau mỗi tập
Ngồi yên lâu là điều các khuyến nghị sức khoẻ hiện nay đều khuyên hạn chế; hướng dẫn về hoạt động thể lực của Tổ chức Y tế Thế giới năm 2020 khuyên người trưởng thành giảm thời gian ngồi và thay bằng vận động, dù nhẹ. Với người cày phim, khoảng nghỉ tự nhiên nhất là giữa hai tập: đứng dậy, rót nước, giãn vai, đi một vòng quanh nhà, tưới cây. Năm phút mỗi tập, sau sáu tập là nửa tiếng vận động nhẹ mà không mất mạch phim.
Giữ giấc ngủ: đừng xem tới lúc díp mắt
Cái giá lớn nhất của cày phim thường không nằm ở mắt hay lưng, mà ở giấc ngủ. "Thêm một tập" lúc mười một giờ đêm dễ thành hai giờ sáng. Một nghiên cứu ở Bỉ công bố năm 2017 ghi nhận người hay xem liền nhiều tập cho biết chất lượng ngủ kém hơn và mệt hơn ban ngày, và các tác giả cho rằng một phần nguyên nhân là đầu óc còn "căng" theo câu chuyện khi lên giường.
- Dừng xem khoảng một tiếng trước giờ ngủ, dùng khoảng ấy để tắm, dọn dẹp, đọc sách giấy.
- Không xem trên giường nếu có thể. Giường dành cho ngủ giúp cơ thể dễ vào giấc hơn.
- Đừng để phim tự phát khi đã nằm. Ngủ quên với tiếng phim bên tai làm giấc ngủ chập chờn.
- Giữ giờ dậy cuối tuần không lệch quá xa ngày thường, để thứ Hai không thành ngày khổ sở.
Người trưởng thành được các hiệp hội y học giấc ngủ khuyến nghị ngủ từ bảy tiếng trở lên mỗi đêm. Một cuối tuần cày phim mà vẫn ngủ đủ là cuối tuần thành công.
Định trước số tập: ba cách hay dùng
| Cách | Làm thế nào | Hợp với |
|---|---|---|
| Hạn mức tập | Quyết từ đầu: hôm nay xem bốn tập, hết là dừng | Người có kỷ luật, xem một mình |
| Giờ dừng cố định | Dừng lúc 22:30 dù đang ở giữa tập | Nhóm xem chung, có người phải về |
| Dừng sau khi nút thắt được gỡ | Xem năm phút đầu tập kế tiếp, khi tình huống bỏ lửng vừa được giải, rồi dừng | Phim có nhiều tập kết bỏ lửng |
Kèm theo bất kỳ cách nào: tắt chức năng tự phát tập kế tiếp trong phần cài đặt của thiết bị hay nền tảng. Phải bấm nút mới sang tập mới là một khoảnh khắc đủ để tự hỏi có nên xem tiếp hay không.
Cày phim cùng nhóm bạn: lịch một chiều thứ Bảy
Xem liền nhiều tập cùng bạn bè vui hơn, và dễ giữ nhịp hơn xem một mình, vì nhóm tự tạo ra khoảng nghỉ. Một khung gợi ý cho một mùa phim ngắn khoảng sáu, bảy tập:
- 14:00 – tập 1, 2. Nghỉ mười phút, đi lại, ra ban công.
- 15:45 – tập 3, 4. Nghỉ dài: ăn nhẹ, giãn cơ, ai muốn đi bộ một vòng thì đi.
- 17:45 – nghỉ ăn tối, không xem gì. Bàn đoán diễn biến.
- 19:00 – các tập cuối.
- 21:30 – xong, bàn về cái kết, về nhà sớm.
Xem buổi chiều thay vì buổi đêm giúp cả nhóm vẫn ngủ đủ. Nếu mùa phim dài hơn, chia thành hai cuối tuần thay vì cố một lần.
Góc nhìn hôm nay: tự hỏi sau mỗi tập
Một câu hỏi đơn giản có thể giữ cày phim ở mức vui: "Tập vừa rồi mình thật sự muốn xem, hay chỉ vì nó tự phát?" Nếu câu trả lời là vế sau, đó là lúc dừng. Bộ phim vẫn ở đó vào tối mai; giấc ngủ đêm nay thì không lấy lại được.
Câu hỏi thường gặp
Xem phim liên tục nhiều giờ có hại mắt không?
Xem lâu làm ta chớp mắt ít hơn, dễ khô và mỏi mắt. Áp dụng quy tắc 20-20-20, để đèn dịu trong phòng, ngồi đủ xa màn hình và nghỉ sau mỗi tập sẽ đỡ hơn nhiều. Đau mắt, mờ mắt kéo dài thì nên đi khám.
Quy tắc 20-20-20 là gì?
Cứ khoảng 20 phút nhìn màn hình, hãy nhìn một vật xa khoảng 20 feet (chừng 6 mét) trong khoảng 20 giây. Đây là mẹo được các tổ chức nhãn khoa ở Mỹ khuyên để giảm mỏi mắt khi dùng màn hình lâu.
Binge-watch là gì?
Binge-watch là xem liền nhiều tập phim trong một lần ngồi, tiếng Việt hay gọi là "cày phim". Từ này phổ biến khi các nền tảng phát hành cả mùa phim cùng lúc, và được từ điển Collins chọn là từ của năm 2015.
Làm sao để không xem phim quá khuya?
Định trước số tập hoặc giờ dừng, tắt chức năng tự phát tập kế tiếp, và dừng ở chỗ nút thắt vừa được gỡ thay vì cuối tập bỏ lửng. Ngừng xem khoảng một tiếng trước giờ ngủ giúp dễ vào giấc hơn.
Ngồi xem phim lâu nên nghỉ bao lâu một lần?
Khoảng nghỉ dễ nhất là sau mỗi tập hoặc mỗi giờ: đứng dậy năm phút, đi lại, giãn vai, uống nước. Nghỉ đều như vậy vừa đỡ mỏi lưng cổ vừa giảm thời gian ngồi yên một chỗ.
