Phim hợp xem theo nhóm nhất thường là phim hài, phim phá án có màn đoán thủ phạm, phim cướp ngoạn mục, kinh dị nhẹ có nhiều cú giật mình, hoạt hình và phim ca nhạc — những thể loại mà phản ứng của người bên cạnh làm cảm xúc của mình mạnh thêm. Xem chung khác xem một mình vì tiếng cười, nỗi sợ và sự hồi hộp lây từ người này sang người khác; cùng một bộ phim hài, ngồi với năm người bạn thường thấy buồn cười hơn hẳn ngồi một mình.
Vì sao xem chung thấy khác xem một mình
Tiếng cười là chuyện xã hội
Nhà thần kinh học Robert Provine, người dành nhiều năm nghiên cứu tiếng cười, ghi nhận rằng con người cười nhiều hơn rất nhiều khi ở cùng người khác so với khi ở một mình. Trong cuốn sách về tiếng cười xuất bản năm 2000, ông cho rằng cười trước hết là tín hiệu giao tiếp, chứ không đơn thuần là phản ứng với điều buồn cười. Điều này giải thích vì sao một câu thoại nhạt khi xem một mình lại khiến cả phòng bật cười khi có một người cười trước.
Truyền hình hiểu điều này từ lâu. Từ thập niên 1950, các chương trình hài truyền hình ở Mỹ đã dùng tiếng cười thu sẵn chèn vào, để khán giả ngồi nhà có cảm giác đang xem cùng một khán phòng. Ngồi với nhóm bạn, ta có tiếng cười thật thay cho tiếng cười thu sẵn.
Cảm xúc lây lan
Các nhà tâm lý học gọi hiện tượng này là lây lan cảm xúc: ta vô thức bắt chước nét mặt, nhịp thở, tư thế của người bên cạnh, và qua đó cảm thấy gần giống họ. Trong phòng tối, khi một người nín thở ở cảnh hồi hộp, người bên cạnh cũng căng theo. Khi một người khịt mũi ở cảnh xúc động, người khác bớt ngại lau nước mắt.
Sợ cùng nhau thì đỡ sợ
Phim kinh dị là ví dụ rõ nhất. Nhiều người không dám xem một mình nhưng lại thích xem cùng bạn. Nỗi sợ được chia ra: có người để nắm tay, có người để hét cùng, và sau cú giật mình là tiếng cười của cả nhóm. Cái sợ trong phim trở thành kỷ niệm chung thay vì một đêm khó ngủ.
Có người để quay sang
Xem một mình, ta giữ phản ứng trong đầu. Xem chung, ta có thể quay sang nhìn bạn ở khoảnh khắc bất ngờ, nhận lại một cái nhướng mày. Những khoảnh khắc nhỏ ấy là phần lớn lý do người ta tổ chức đêm phim thay vì mỗi người xem ở nhà mình.
Thể loại hợp xem theo nhóm: bảng gợi ý
| Thể loại | Vì sao hợp xem chung | Lưu ý khi chọn |
|---|---|---|
| Hài | Tiếng cười lây mạnh nhất khi đông người | Hài dựa vào chơi chữ khó dịch có thể "rơi" khi xem phụ đề |
| Phá án, đoán thủ phạm | Cả nhóm cùng đoán, dừng phim để mỗi người nêu nghi phạm | Chọn phim có manh mối công bằng, không lộ hung thủ quá sớm |
| Phim cướp ngoạn mục | Nhịp nhanh, nhiều cú lật, dễ theo dõi khi có người nói chuyện | Hợp tối thứ Sáu mệt mỏi, ít đòi hỏi tập trung từng câu |
| Kinh dị nhẹ | Sợ chung thành vui chung | Hỏi trước, tránh phim máu me nặng; có người dễ mất ngủ |
| Hoạt hình | Hợp nhiều độ tuổi, nhiều gu | Nhiều phim hoạt hình có lớp nghĩa cho người lớn, đáng bàn sau đó |
| Phim ca nhạc, nhạc kịch | Có thể hát theo, gõ nhịp | Hợp nhóm thích hát; nhóm khác có thể thấy dài |
| Phim thể thao, người yếu thế vươn lên | Cả phòng cùng cổ vũ ở đoạn cao trào | Nhiều phim theo một khuôn quen, nên kể chuyện thật hoặc nước lạ |
| Tài liệu thiên nhiên | Hình đẹp, ai cũng xem được, dễ bàn về điều học được | Hợp màn to; xem trên màn nhỏ mất nhiều sức hút |
Thể loại khó xem chung hơn
Không phải phim hay nào cũng hợp với một tối thứ Sáu đông người. Vài loại phim nên để cho buổi nhỏ hoặc xem một mình:
- Phim chậm, chiêm nghiệm, nhiều khoảng lặng dài. Ở phòng đông, chỉ cần một người thì thầm là khoảng lặng ấy mất hết sức nặng. Những phim này hợp với nhóm xem phim nghiêm túc, đã quen giữ yên lặng.
- Phim cần nghe từng câu thoại, như phim tâm lý nhiều đối thoại hay phim có cốt truyện chằng chịt. Bỏ lỡ một câu là lạc cả đoạn sau.
- Phim có cảnh nhạy cảm khi nhóm có người mới, chưa thân. Cảnh nóng, cảnh bạo lực nặng có thể làm vài người ngại suốt phần còn lại của buổi.
- Phim quá dài. Sau hai tiếng rưỡi, năng lượng của nhóm thường tụt, và phần cuối phim, vốn thường là phần quan trọng, bị xem trong mệt mỏi.
Phim "dở mà vui": một kiểu xem chung riêng
Có một nhóm phim chỉ thật sự sống khi xem đông người: phim dở đến mức buồn cười, phim kỹ xảo vụng, thoại kỳ quặc. Xem một mình thì chán, xem cùng bạn thì thành một buổi bình luận rôm rả. Văn hoá xem chung với khán giả tham gia có lịch sử khá dài ở phương Tây: từ giữa thập niên 1970, các suất chiếu nửa đêm của phim nhạc kịch The Rocky Horror Picture Show đã nổi tiếng vì khán giả hoá trang, đối đáp với màn ảnh. Với nhóm bạn, chỉ cần một luật: chọn phim ai cũng thấy được chỗ vui, và chế giễu bộ phim, không chế giễu người thích nó.
Nói chuyện trong lúc xem: thoả thuận trước
Xem chung tạo ra một câu hỏi mà xem một mình không có: có được nói trong lúc xem không? Cách gọn nhất là gắn luật với thể loại:
- Phim nói thoải mái: hài, phim dở mà vui, phim cướp. Bình luận là một phần của cuộc vui.
- Phim nói khẽ: phá án (chỉ nói khi dừng phim để đoán), hoạt hình, tài liệu.
- Phim yên lặng: phim nghệ thuật, phim tâm lý, phim mà người chọn đã báo trước là "phim này cần im".
Người chọn phim nói luật trước khi bấm phát. Nhờ vậy, người hay bình luận không bị nhìn khó chịu, và người cần yên lặng không phải nhắc nhở ai.
Kết hợp thể loại trong một buổi
Nếu nhóm có thời gian xem hai phim, hoặc một phim và vài phim ngắn, có thể ghép thể loại theo nhịp năng lượng: mở bằng phim ngắn hoạt hình khoảng mười phút để mọi người ổn định chỗ ngồi, rồi tới phim chính. Hoặc phim kinh dị trước, phim hài sau, để không ai về nhà với nỗi sợ còn nguyên. Một cách khác là ghép theo cặp đối nhau: một phim gốc và một phim làm lại, hoặc hai phim cùng đề tài ở hai nước khác nhau, để có chuyện bàn sau đó.
Góc nhìn hôm nay: chọn thể loại theo năng lượng của nhóm
Không có thể loại đúng tuyệt đối. Một nhóm bạn cùng làm nghề sáng tạo có thể mê phim nghệ thuật chậm; một nhóm vừa trải qua tuần quyết toán có thể chỉ cần phim cướp nhịp nhanh. Câu hỏi đáng đặt trước mỗi buổi là: tối nay nhóm cần cười, cần hồi hộp hay cần lặng xuống? Trả lời được câu này, thể loại sẽ tự hiện ra. Và nếu muốn thử thể loại nhóm chưa quen, hãy chọn một phim ngắn trước, phim dài sau.
Câu hỏi thường gặp
Thể loại phim nào hợp xem cùng nhóm bạn?
Phim hài, phá án đoán thủ phạm, phim cướp ngoạn mục, kinh dị nhẹ, hoạt hình và phim ca nhạc thường hợp nhất. Đây là những thể loại mà phản ứng của người bên cạnh làm cảm xúc mạnh thêm và có chuyện để bàn ngay sau đó.
Vì sao xem phim hài với bạn bè thấy buồn cười hơn?
Tiếng cười mang tính xã hội: con người cười nhiều hơn hẳn khi ở cùng người khác. Một người cười trước sẽ kéo cả phòng cười theo, nhờ hiện tượng lây lan cảm xúc. Truyền hình từng dùng tiếng cười thu sẵn để tạo cảm giác này.
Có nên xem phim kinh dị cùng nhóm bạn?
Có, nếu cả nhóm đồng ý. Sợ cùng nhau thường đỡ sợ và dễ thành kỷ niệm vui. Nên hỏi trước, tránh phim máu me nặng, và xem một phim nhẹ nhàng sau đó để không ai về nhà với nỗi sợ còn nguyên.
Phim nào không nên xem khi đông người?
Phim chậm nhiều khoảng lặng, phim cần nghe từng câu thoại, phim quá dài và phim có cảnh nhạy cảm khi nhóm còn người chưa thân. Những phim này hợp với buổi nhỏ hoặc nhóm đã quen giữ yên lặng.
Xem phim chung có được nói chuyện không?
Tuỳ thoả thuận và thể loại. Nhiều nhóm chia ba mức: phim nói thoải mái, phim nói khẽ và phim yên lặng. Người chọn phim báo luật trước khi bấm phát để không ai phải nhắc ai.
