Mỗi tuần một người dạy một kỹ năng: nhóm học chung từ chính bạn bè

"Mỗi tuần một người dạy một kỹ năng" là cách lập nhóm học chung từ chính bạn bè: đến lượt ai, người đó dạy cả nhóm một việc mình biết làm trong khoảng 45 phút, có phần làm thử tận tay. Nhóm không cần thầy, không cần giáo trình, chỉ cần một danh sách lượt dạy, một khung bài dạy ngắn và luật "ai cũng mang về được một thứ làm được ngay".

Điều hay của kiểu nhóm này là ai cũng có thứ để dạy, dù họ nghĩ là không: cách gói bánh, cách vá săm xe đạp, cách chụp ảnh món ăn bằng điện thoại, cách sắp xếp một tủ quần áo. Bài dưới đây đi từ chọn kỹ năng, khung một buổi dạy, đến cách giúp người ngại đứng ra dạy.

Vì sao dạy lại là cách học tốt

Từ thời La Mã, triết gia Seneca đã viết trong thư gửi Lucilius một ý thường được tóm thành câu Latin docendo discimus: khi dạy, chúng ta học. Người dạy buộc phải sắp xếp lại điều mình biết, chia nó thành bước, đoán chỗ người khác sẽ vấp. Rất nhiều người chỉ nhận ra mình hiểu một việc đến đâu khi phải giải thích nó cho người khác.

Ngành giáo dục học gọi đây là "học bằng cách dạy" và đã có nhiều nghiên cứu, nhiều phương pháp lớp học xây dựng trên ý này. Với một nhóm bạn, điều đó có nghĩa là người được lợi không chỉ là người học: người đứng ra dạy cũng hiểu kỹ năng của mình sâu hơn sau buổi đó.

Chọn kỹ năng: dạy được trong 45 phút

Kỹ năng hợp nhất là thứ người học có thể làm thử ngay tại chỗ và mang về làm tiếp. Một kỹ năng chỉ nghe giảng thì sau một tuần là quên.

Một vài loại kỹ năng không hợp cho buổi tối ở nhà: những gì cần lửa lớn, điện, hoá chất, dao to hoặc dụng cụ nguy hiểm. Những kỹ năng có yêu cầu an toàn cao như sơ cứu nên học từ khoá chính thức có người được đào tạo hướng dẫn; nhóm có thể cùng nhau đăng ký một khoá như thế thay vì tự dạy nhau.

Khung một buổi dạy 45 phút

Người chưa dạy bao giờ thường hoặc nói quá lâu, hoặc làm mẫu quá nhanh. Một khung đơn giản giúp ai cũng dạy được:

1. 5 phút – vì sao: kỹ năng này giúp gì, mình học nó từ đâu, lần đầu làm hỏng thế nào. Câu chuyện của người dạy là phần người học nhớ lâu nhất.
2. 10 phút – làm mẫu chậm: làm một lần từ đầu đến cuối, vừa làm vừa nói từng bước. Nếu có bước khó, làm lại riêng bước đó.
3. 25 phút – mọi người làm: ai cũng làm thử, người dạy đi vòng quanh, giúp từng người. Đây là phần quan trọng nhất; đừng cắt xén nó để nói thêm.
4. 5 phút – một điều mang về: tóm lại trong ba bước hoặc một mẹo, gợi ý cách luyện tiếp ở nhà.

Người dạy nên viết sẵn các bước ra một tờ giấy, phát cho mọi người hoặc chụp gửi vào nhóm. Sau buổi, đó là thứ người học dùng để làm lại một mình.

Lịch tám tuần mẫu

Nhóm sáu đến tám người có thể xếp một vòng tám tuần, mỗi người một lượt, có hai tuần để trống cho buổi ôn hoặc buổi khách mời.

Buổi ôn ở tuần 4 nghe có vẻ thừa, nhưng chính nó cho cả nhóm thấy mình đã thật sự giữ được gì. Buổi khách mời là cách hay để đưa người lớn tuổi trong gia đình vào nhóm: một bà nội gói bánh, một ông chú sửa đồng hồ, một người cô biết thêu.

Khi có người ngại đứng ra dạy

Nhiều người từ chối vì nghĩ mình "không có gì đáng dạy". Vài cách để mở lời:

• Hỏi theo việc, không hỏi theo tài: "Việc gì bạn làm mà người khác hay nhờ?" Câu trả lời thường là một kỹ năng dạy được.
• Dạy cặp: hai người cùng chuẩn bị, một người làm mẫu, một người giúp đi vòng.
• Dạy điều mình mới học: không cần là chuyên gia. Ai vừa học xong một việc thường giải thích dễ hiểu hơn người đã quen tay vì họ còn nhớ chỗ mình vấp.
• Rút ngắn: một lượt dạy 20 phút vẫn hơn không dạy. Hai người chia nhau một buổi cũng được.

Không ép. Một số người thích học hơn dạy, và nhóm vẫn cần họ. Có thể giao họ vai khác: lo chỗ, lo nguyên liệu, chụp ảnh buổi học.

Nguyên liệu, dụng cụ và chuyện chia chi phí

Kỹ năng nào cũng tốn một chút đồ: hoa để cắm, đất để giâm, nguyên liệu để nấu. Đừng để người dạy vừa bỏ công vừa bỏ tiền. Hai cách phổ biến:

• Chia theo đầu người cho buổi đó: người dạy báo trước danh sách đồ cần, mua giúp, rồi cả nhóm chia đều.
• Mỗi người tự mang phần mình theo danh sách người dạy gửi trước. Hợp với dụng cụ dùng lại được như kim chỉ, kéo, bút.

Nên đặt một trần chi phí cho mỗi buổi để không ai chọn kỹ năng quá tốn kém, và để người thu nhập thấp trong nhóm không phải ngại.

Góc nhìn hôm nay: bản đồ kỹ năng của nhóm

Sau một hai vòng dạy, nhóm có thể lập một "bản đồ kỹ năng": một bảng ghi ai biết làm gì. Bảng này có ích cả ngoài buổi gặp. Khi một người cần thay vòi nước, cần ai xem giúp cây bị vàng lá, hay cần chụp ảnh cho một buổi tiệc nhỏ, họ biết hỏi ai.

Đó cũng là thứ khiến một nhóm học chung khác với một khoá học: kiến thức không dừng lại khi buổi học kết thúc mà ở lại trong nhóm, và mỗi người vừa là học trò vừa là người dạy. Để bắt đầu, chỉ cần hỏi ba người bạn một câu: "Bạn biết làm việc gì mà có thể dạy mình trong 45 phút?"