Học sinh có đi học thứ Bảy hay không tuỳ từng nước, và nhiều nước đã đổi qua lại trong vài chục năm gần đây. Nhật Bản bỏ dần buổi học thứ Bảy từ năm 1992 và nghỉ trọn từ năm 2002; Hàn Quốc đi con đường tương tự và nghỉ trọn từ năm 2012; Pháp thì lại nổi tiếng với ngày thứ Tư nghỉ học. Ở Việt Nam, tuỳ địa phương và điều kiện từng trường, có nơi học 5 ngày, có nơi vẫn còn buổi thứ Bảy.
Vì sao trường học thường đổi lịch sau người lớn
Ở hầu hết các nước, trường học là khối chuyển sang tuần 5 ngày muộn hơn cơ quan nhà nước. Lý do rất thực tế:
- Chương trình học cố định số tiết. Bỏ một buổi thứ Bảy nghĩa là phải dồn số tiết ấy vào năm ngày còn lại, hoặc cắt bớt nội dung. Cả hai việc đều cần sửa chương trình.
- Thiếu phòng, thiếu giáo viên. Trường học hai ca, sĩ số đông thì sáu ngày là cách để chia đủ chỗ.
- Cha mẹ đi làm thứ Bảy. Khi nhiều phụ huynh còn làm sáng thứ Bảy, việc trẻ nghỉ ở nhà không có người trông là chuyện khó cho cả gia đình.
Vì thế, ở nước nào cũng vậy, việc trường học nghỉ thứ Bảy thường đi theo từng bước nhỏ: mỗi tháng nghỉ một thứ Bảy, rồi hai, rồi nghỉ hẳn.
Nhật Bản: mười năm để bỏ buổi thứ Bảy
Nhật Bản là ví dụ rõ nhất về lối đi từng bước. Học sinh Nhật từng học sáng thứ Bảy trong nhiều thập kỷ. Lộ trình giảm như sau:
- Tháng 9/1992: trường công nghỉ một thứ Bảy mỗi tháng (thứ Bảy thứ hai trong tháng).
- Tháng 4/1995: nghỉ hai thứ Bảy mỗi tháng.
- Tháng 4/2002: nghỉ trọn mọi thứ Bảy, trường công chuyển hẳn sang tuần 5 ngày.
Việc nghỉ trọn năm 2002 đi cùng một đợt cải cách chương trình lớn, giảm nội dung học để dành thời gian cho trải nghiệm và học tập tổng hợp. Đợt cải cách này về sau gây tranh luận ở Nhật về chuyện học lực, và từ khoảng năm 2013, quy định được nới để các hội đồng giáo dục địa phương có thể tổ chức lại một số buổi học thứ Bảy nếu thấy cần. Trường tư thì vẫn có nhiều nơi học sáng thứ Bảy suốt thời gian đó.
Hàn Quốc: từ "thứ Bảy nghỉ cách tuần" đến tuần 5 ngày
Hàn Quốc theo một lộ trình gần giống. Sau khi tuần làm việc 5 ngày bắt đầu áp dụng cho người lớn từ năm 2004, trường học cũng giảm dần buổi thứ Bảy:
- Năm 2005: mỗi tháng nghỉ một thứ Bảy.
- Năm 2006: mỗi tháng nghỉ hai thứ Bảy, người ta quen gọi là "thứ Bảy nghỉ cách tuần".
- Năm 2012: nghỉ trọn mọi thứ Bảy từ đầu năm học tháng 3.
Ở cả Nhật lẫn Hàn, một câu hỏi được bàn nhiều khi bỏ thứ Bảy là: trẻ sẽ làm gì vào ngày ấy? Gia đình có điều kiện thì cho con học thêm, đi hoạt động ngoại khoá; gia đình cha mẹ vẫn đi làm thứ Bảy thì lo chuyện trông con. Vì vậy, nhiều địa phương mở thêm chương trình thứ Bảy ở thư viện, nhà văn hoá, trường học cho học sinh tự nguyện tham gia.
Pháp: thứ Tư nghỉ, thứ Bảy học
Nước Pháp có một nét rất riêng: trong rất lâu, học sinh tiểu học Pháp nghỉ ngày thứ Tư (trước đó là thứ Năm) và đi học sáng thứ Bảy. Ngày nghỉ giữa tuần vốn có gốc từ thế kỷ 19, khi trường công được tách khỏi tôn giáo và một ngày trong tuần được để trống cho các gia đình muốn con học giáo lý ngoài nhà trường.
Các mốc thay đổi gần đây:
| Năm | Lịch học tiểu học ở Pháp |
|---|---|
| Trước 2008 | Phổ biến học thứ Hai, thứ Ba, thứ Năm, thứ Sáu và sáng thứ Bảy; nghỉ thứ Tư |
| Từ năm học 2008 | Bỏ sáng thứ Bảy, chuyển sang tuần học 4 ngày |
| Từ năm 2013 | Cải cách nhịp học: tuần 4 ngày rưỡi, thêm buổi sáng (thường là sáng thứ Tư) |
| Từ năm 2017 | Cho phép các địa phương quay về tuần 4 ngày; phần lớn trường chọn quay về |
Câu chuyện Pháp cho thấy một điều: "học mấy ngày" không chỉ là chuyện giờ học, mà là chuyện nhịp sống của cả gia đình, của dịch vụ trông trẻ và của ngân sách địa phương. Mỗi lần đổi lịch là một lần tranh luận dài giữa phụ huynh, giáo viên và chính quyền.
Những nước vẫn học sáu ngày, hoặc học theo cuối tuần lệch
Tuần học 6 ngày chưa biến mất. Một vài ví dụ:
- Ý: không ít trường trung học vẫn học sáu buổi sáng từ thứ Hai đến thứ Bảy, đổi lại buổi chiều được về sớm. Nhiều trường đã chuyển sang "tuần ngắn" 5 ngày, nhưng hai mô hình vẫn song song.
- Israel: tuần học thường bắt đầu từ Chủ nhật; nhiều trường học cả sáng thứ Sáu, ngắn hơn ngày thường, rồi nghỉ trước Sabát.
- Các nước vùng Vịnh: trường học theo cuối tuần của nước đó, nên ở nơi nghỉ thứ Sáu – thứ Bảy, học sinh đi học từ Chủ nhật đến thứ Năm.
- Nhiều nước châu Á khác: chính thức học 5 ngày, nhưng học sinh cuối cấp vẫn đến trường hoặc lớp học thêm vào thứ Bảy, nhất là năm chuẩn bị thi chuyển cấp.
Ở chiều ngược lại, Anh, Mỹ, Đức và phần lớn châu Âu học 5 ngày từ lâu; ở Đức, buổi học thứ Bảy bị bỏ dần trong nửa sau thế kỷ 20.
Việt Nam: lịch học thứ Bảy tuỳ nơi
Từ năm 1999, khi cán bộ, công chức chuyển sang tuần làm 40 giờ, ngành giáo dục có hướng dẫn riêng về chế độ làm việc cho giáo viên, cán bộ quản lý. Nhưng lịch học của học sinh thì không đổi đồng loạt. Trong nhiều năm, rất nhiều trường phổ thông vẫn xếp tiết sáng thứ Bảy, nhất là trường học hai ca, trường đông học sinh.
Những năm gần đây, cùng với chương trình giáo dục phổ thông mới và việc tổ chức học hai buổi một ngày ở nhiều nơi, xu hướng chung là giảm tiết thứ Bảy. Tuy vậy, mỗi tỉnh, thành và mỗi trường có điều kiện khác nhau về phòng học, giáo viên, nên vẫn tồn tại song song trường học 5 ngày và trường còn buổi thứ Bảy. Muốn biết chắc, cách đơn giản nhất là xem thời khoá biểu và kế hoạch năm học của chính trường con đang học.
Học 5 ngày hay 6 ngày: được và mất
Không có câu trả lời đúng cho mọi nơi. Bảng dưới tóm các lý lẽ thường được nêu ở các nước khi bàn chuyện này:
| Học 5 ngày | Học 6 ngày | |
|---|---|---|
| Thời gian gia đình | Có trọn hai ngày cuối tuần cùng cha mẹ (nếu cha mẹ cũng nghỉ) | Chỉ còn Chủ nhật |
| Mỗi ngày ở trường | Dài hơn, nhiều tiết hơn nếu giữ tổng số giờ | Ngắn hơn, thường có buổi chiều tự do |
| Trông trẻ | Khó với gia đình cha mẹ đi làm thứ Bảy | Dễ hơn với các gia đình này |
| Hoạt động ngoài trường | Có thời gian cho thể thao, câu lạc bộ, đi chơi | Ít thời gian hơn |
| Nguy cơ | Ngày thứ Bảy bị lấp bằng học thêm, không thật sự nghỉ | Trẻ mệt, ít thời gian nghỉ liền mạch |
Kinh nghiệm của Nhật, Hàn, Pháp cho thấy điều quyết định không phải là con số 5 hay 6, mà là ngày nghỉ được dùng thế nào. Một thứ Bảy được nghỉ nhưng lấp kín bằng lớp học thêm thì với đứa trẻ, nó vẫn là ngày đi học.
Góc nhìn hôm nay: lịch của con cũng là lịch của nhóm bạn
Với người đi làm đã có con, lịch học của con quyết định phần lớn cuối tuần của cả nhà, và cả chuyện có tham gia được buổi họp mặt tối thứ Sáu với bạn bè hay không. Vài gợi ý thực tế:
- Đầu năm học, xem kỹ thời khoá biểu. Con có học sáng thứ Bảy không, có lớp năng khiếu nào rơi vào cuối tuần không. Từ đó mới biết tối thứ Sáu có được thức muộn hay không.
- Nhóm bạn có con nhỏ nên chọn giờ họp mặt hợp với lịch học của các bé: bắt đầu sớm, kết thúc trước giờ đi ngủ, tránh tối hôm trước ngày các bé phải dậy sớm.
- Giữ cho thứ Bảy một khoảng thật sự nghỉ. Dù học 5 hay 6 ngày, trẻ cần ít nhất một khoảng không lịch, không bài.
- Muốn đọc thêm, tìm các bài viết, tài liệu so sánh chương trình phổ thông của các nước do các viện nghiên cứu giáo dục, các tổ chức quốc tế về giáo dục công bố; ở đó có số giờ học mỗi năm của từng nước, đáng tin hơn những con số truyền miệng.
Câu hỏi thường gặp
Học sinh Nhật có đi học thứ Bảy không?
Trường công ở Nhật nghỉ trọn thứ Bảy từ tháng 4/2002, sau khi giảm dần từ năm 1992. Từ khoảng năm 2013, địa phương được phép tổ chức lại một số buổi học thứ Bảy, và nhiều trường tư vẫn học sáng thứ Bảy.
Hàn Quốc học sinh nghỉ thứ Bảy từ khi nào?
Hàn Quốc bắt đầu cho học sinh nghỉ một thứ Bảy mỗi tháng từ năm 2005, hai thứ Bảy mỗi tháng từ năm 2006, và nghỉ trọn mọi thứ Bảy từ năm 2012.
Vì sao học sinh Pháp nghỉ thứ Tư?
Truyền thống này có từ thế kỷ 19, khi trường công tách khỏi tôn giáo và một ngày trong tuần được để trống cho các gia đình muốn con học giáo lý ngoài trường. Ngày nghỉ ấy từng là thứ Năm, sau chuyển sang thứ Tư.
Học sinh Việt Nam học mấy ngày một tuần?
Tuỳ địa phương và từng trường. Nhiều trường đã học 5 ngày, một số nơi vẫn còn tiết sáng thứ Bảy do điều kiện phòng học, giáo viên. Cách chắc nhất là xem thời khoá biểu và kế hoạch năm học của trường.
Nước nào học sinh vẫn học 6 ngày một tuần?
Ở Ý, không ít trường trung học vẫn học sáu buổi sáng từ thứ Hai đến thứ Bảy; ở Israel, nhiều trường học cả sáng thứ Sáu. Ở nhiều nước châu Á, học sinh cuối cấp cũng thường học thêm thứ Bảy dù lịch chính thức là 5 ngày.
