Cuối tuần thứ Sáu – thứ Bảy ở Trung Đông và lần UAE đổi lịch năm 2022

Ở phần lớn các nước vùng Vịnh, cuối tuần là thứ Sáu và thứ Bảy; ngày đi làm đầu tuần là Chủ nhật. Thứ Sáu được chọn vì đó là ngày cầu nguyện chung Jumu'ah của người Hồi giáo. Riêng Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) đã đổi lịch từ ngày 01/01/2022: khối nhà nước nghỉ thứ Bảy – Chủ nhật, làm nửa ngày thứ Sáu, để khớp nhịp với thị trường thế giới. Trước đó nữa, cả vùng từng nghỉ thứ Năm – thứ Sáu.

Vì sao thứ Sáu là ngày nghỉ ở các nước Hồi giáo

Trong Hồi giáo, thứ Sáu là ngày của buổi cầu nguyện chung Jumu'ah vào giữa trưa, có bài giảng tại thánh đường. Với nam giới trưởng thành, đây là buổi cầu nguyện quan trọng nhất trong tuần.

Cần phân biệt: theo truyền thống, Jumu'ah là một buổi cầu nguyện, không phải một ngày bắt buộc nghỉ trọn như ngày Sabát của người Do Thái. Người ta có thể làm việc trước và sau buổi cầu nguyện. Việc lấy cả ngày thứ Sáu làm ngày nghỉ chính thức là lựa chọn hành chính của từng nhà nước hiện đại, để mọi người dễ đi cầu nguyện và quây quần cùng gia đình.

Vì vậy, các nước có đông người Hồi giáo không giống nhau. Indonesia, quốc gia đông tín đồ Hồi giáo nhất thế giới, nghỉ thứ Bảy – Chủ nhật. Thổ Nhĩ Kỳ chuyển ngày nghỉ hằng tuần sang Chủ nhật từ năm 1935. Còn các nước bán đảo Ả Rập thì giữ thứ Sáu làm trục của cuối tuần.

Từ thứ Năm – thứ Sáu sang thứ Sáu – thứ Bảy

Ít người biết rằng cuối tuần thứ Sáu – thứ Bảy ở vùng Vịnh cũng còn khá mới. Trong nhiều thập kỷ, nhiều nước nghỉ thứ Năm – thứ Sáu: thứ Sáu là ngày cầu nguyện, thứ Năm là ngày nghỉ thêm phía trước.

Vấn đề nằm ở nhịp với thế giới. Nếu Ả Rập nghỉ thứ Năm – thứ Sáu còn châu Âu, Mỹ nghỉ thứ Bảy – Chủ nhật, hai bên chỉ chung nhau ba ngày làm việc trong tuần (thứ Hai đến thứ Tư). Ngân hàng, sàn chứng khoán, công ty xuất nhập khẩu chịu thiệt rõ nhất.

Lần lượt, các nước dời cuối tuần lùi một ngày:

Lợi ích của cuộc đổi này rất cụ thể: chung với phương Tây được bốn ngày làm việc (thứ Hai đến thứ Năm) thay vì ba, mà vẫn giữ thứ Sáu là ngày nghỉ.

UAE năm 2022: bước đi xa hơn cả vùng

Ngày 7/12/2021, UAE công bố một thay đổi lớn hơn: từ 01/01/2022, khối cơ quan nhà nước liên bang làm việc theo tuần "bốn ngày rưỡi":

• Thứ Hai đến thứ Năm: làm trọn ngày.
• Thứ Sáu: làm nửa ngày, nghỉ từ buổi trưa.
• Thứ Bảy và Chủ nhật: nghỉ — tức cuối tuần trùng với phần lớn thế giới.

Để người đi làm buổi sáng thứ Sáu vẫn kịp dự Jumu'ah, giờ cầu nguyện và bài giảng thứ Sáu được thống nhất vào đầu giờ chiều trên toàn quốc. Đây là chi tiết hay: thay vì bỏ thứ Sáu, nhà nước sắp lại giờ làm quanh buổi cầu nguyện.

Mỗi tiểu vương quốc trong liên bang có quyền sắp lịch cho khối nhà nước của mình. Sharjah chọn đi xa hơn: nghỉ trọn thứ Sáu, thứ Bảy và Chủ nhật, tức tuần làm việc bốn ngày cho khối công. Khu vực tư nhân được tự chọn lịch, nhiều công ty theo lịch mới, một số giữ lịch cũ tuỳ ngành.

Lý do chính được nêu là kinh tế: UAE muốn trở thành trung tâm tài chính, thương mại khớp hoàn toàn với các thị trường lớn. Sau năm 2022, UAE là nước duy nhất trong Hội đồng Hợp tác vùng Vịnh nghỉ thứ Bảy – Chủ nhật; các nước còn lại vẫn làm việc từ Chủ nhật đến thứ Năm.

Sống với một tuần "lệch" thì thế nào

Với người làm việc giữa hai hệ lịch, tuần lễ có hình dạng khác hẳn. Thử hình dung một nhân viên ở một nước vùng Vịnh nghỉ thứ Sáu – thứ Bảy, làm việc với đối tác châu Âu:

Với người mới sang những nước nghỉ thứ Sáu – thứ Bảy, điều cần quen nhất là: "tối thứ Năm" ở đó mang cảm giác như tối thứ Sáu ở nhà — buổi tối không phải dậy sớm hôm sau, là lúc các gia đình, nhóm bạn tụ tập. Còn Chủ nhật lại là sáng thứ Hai.

Israel cũng có cuối tuần thứ Sáu – thứ Bảy, nhưng vì lý do khác: ngày Sabát của người Do Thái bắt đầu từ chiều tối thứ Sáu. Ở đó, Chủ nhật cũng là ngày đi làm đầu tuần, và nhiều nơi làm việc nghỉ sớm từ trưa thứ Sáu.

Nếu bạn sắp đi hoặc làm việc với Trung Đông

Vài điều thực tế nên biết, rút từ chính chuyện lịch ở trên:

• Kiểm lịch của từng nước, đừng gộp cả vùng. UAE nghỉ thứ Bảy – Chủ nhật, nhưng các nước láng giềng trong vùng Vịnh vẫn nghỉ thứ Sáu – thứ Bảy.
• Trưa thứ Sáu là giờ đặc biệt. Dù ở nước nào, trưa thứ Sáu là giờ cầu nguyện chung; nhiều cửa hàng, cơ quan tạm nghỉ quanh giờ này. Đừng xếp lịch hẹn quan trọng vào đó.
• Tháng Ramadan giờ làm thường rút ngắn. Lịch làm việc, giờ mở cửa hàng có thể đổi trong tháng chay; nên hỏi đối tác thay vì tự đoán.
• Tôn trọng nếp riêng. Thứ Sáu là ngày tôn giáo với nhiều người; khi làm khách, giữ lịch sự, ăn mặc kín đáo nơi công cộng theo quy định nơi đó.

Góc nhìn hôm nay: ngày nghỉ là chuyện tôn giáo, cũng là chuyện kinh tế

Câu chuyện vùng Vịnh cho thấy ngày nghỉ hằng tuần chịu hai lực kéo cùng lúc: truyền thống tôn giáo kéo về thứ Sáu, còn kinh tế toàn cầu kéo về thứ Bảy – Chủ nhật. Mỗi nước tìm điểm cân bằng của mình. Qatar, Ả Rập Xê Út, Oman giữ thứ Sáu và chỉ dời một ngày; UAE đi xa hơn bằng cách giữ nửa ngày thứ Sáu và sắp lại giờ cầu nguyện.

Với người Việt, đây là ví dụ hay để thấy cuối tuần thứ Bảy – Chủ nhật quen thuộc của mình chỉ là một trong nhiều cách sắp tuần. Muốn tìm hiểu thêm, có thể đọc các bài giới thiệu văn hoá Hồi giáo của các bảo tàng, trung tâm văn hoá, hoặc ghé thăm một thánh đường Hồi giáo ở TP.HCM hay An Giang — nơi có cộng đồng người Chăm theo đạo Hồi — vào lúc thích hợp, hỏi trước giờ đón khách và giữ trang phục, cử chỉ trang nghiêm.