Không phải nước nào cũng nghỉ thứ Bảy – Chủ nhật. Phần lớn thế giới theo cuối tuần ấy, nhưng nhiều nước vùng Vịnh và Israel nghỉ thứ Sáu – thứ Bảy, Iran lấy thứ Sáu làm ngày nghỉ chính, Brunei nghỉ lệch thứ Sáu và Chủ nhật, còn Malaysia có bang nghỉ thứ Sáu – thứ Bảy, có bang nghỉ thứ Bảy – Chủ nhật. Mức tối thiểu mà luật lao động nhiều nước bảo đảm chỉ là một ngày nghỉ mỗi tuần — cuối tuần hai ngày là chuẩn phổ biến, không phải quyền ở mọi nơi.
Mức sàn: một ngày nghỉ mỗi tuần
Trước khi nói chuyện hai ngày, cần biết mức sàn. Năm 1921, Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) thông qua Công ước số 14 về nghỉ hằng tuần trong công nghiệp: người lao động được nghỉ ít nhất 24 giờ liên tục trong mỗi chu kỳ bảy ngày, và nếu được thì nên trùng với ngày nghỉ theo truyền thống, tập quán của nước đó.
Ở Việt Nam, Bộ luật Lao động 2019 cũng quy định mỗi tuần người lao động được nghỉ ít nhất 24 giờ liên tục; trường hợp đặc biệt do chu kỳ công việc không thể nghỉ hằng tuần thì phải bảo đảm bình quân mỗi tháng ít nhất 4 ngày nghỉ. Người sử dụng lao động có quyền chọn ngày nghỉ hằng tuần là Chủ nhật hoặc một ngày khác, và ghi vào nội quy.
Tức là theo luật, "cuối tuần" có thể chỉ là một ngày, và không nhất thiết rơi vào Chủ nhật. Hai ngày nghỉ thứ Bảy – Chủ nhật là điều phổ biến ở cơ quan nhà nước và nhiều văn phòng, nhưng là do quy định riêng hoặc thoả thuận, không phải mức sàn chung.
Bản đồ cuối tuần thế giới: các kiểu chính
| Kiểu cuối tuần | Ví dụ | Gốc rễ |
|---|---|---|
| Thứ Bảy – Chủ nhật | Phần lớn châu Âu, châu Mỹ, Đông Á, Việt Nam, Indonesia, Thổ Nhĩ Kỳ, UAE (từ 2022) | Chủ nhật theo truyền thống Kitô giáo, thêm thứ Bảy từ thế kỷ 20 |
| Thứ Sáu – thứ Bảy | Ả Rập Xê Út, Qatar, Kuwait, Bahrain, Oman; Israel | Thứ Sáu là ngày cầu nguyện chung của người Hồi giáo; với Israel là Sabát từ tối thứ Sáu đến tối thứ Bảy |
| Thứ Sáu là ngày nghỉ chính | Iran | Ngày cầu nguyện chung Jumu'ah |
| Hai ngày không liền nhau | Brunei: thứ Sáu và Chủ nhật | Kết hợp ngày cầu nguyện chung với lịch quốc tế |
| Khác nhau trong cùng một nước | Malaysia: Kedah, Kelantan, Terengganu nghỉ thứ Sáu – thứ Bảy, các bang khác nghỉ thứ Bảy – Chủ nhật | Mỗi bang tự quyết, theo truyền thống địa phương |
Bảng trên chỉ là các kiểu tiêu biểu, chủ yếu với khối nhà nước. Lịch thật của doanh nghiệp tư nhân, cửa hàng, nhà máy trong mỗi nước có thể khác.
Thứ Năm – thứ Sáu: kiểu cuối tuần đang biến mất
Trong nhiều thập kỷ, các nước vùng Vịnh nghỉ thứ Năm – thứ Sáu. Kiểu này giữ thứ Sáu làm ngày nghỉ chính, thêm ngày phía trước. Nhưng nó khiến các nước ấy chỉ chung ba ngày làm việc với châu Âu và Mỹ, nên lần lượt từ những năm 2000 đến năm 2013, các nước dời sang thứ Sáu – thứ Bảy. Ả Rập Xê Út là nước cuối cùng trong vùng Vịnh đổi, năm 2013.
Đến nay, cuối tuần thứ Năm – thứ Sáu đã rất hiếm gặp trên lịch chính thức, phần lớn chỉ còn trong ký ức của người từng làm việc ở vùng này. Câu chuyện chi tiết, kể cả lần UAE đổi tiếp sang thứ Bảy – Chủ nhật năm 2022, có bài riêng trong danh mục này.
Malaysia: một nước, hai cuối tuần
Malaysia là ví dụ hiếm hoi về một liên bang mà các bang nghỉ ngày khác nhau. Ba bang phía bắc và đông bắc bán đảo là Kedah, Kelantan và Terengganu nghỉ thứ Sáu – thứ Bảy, làm việc từ Chủ nhật đến thứ Năm. Phần lớn các bang khác và thủ đô nghỉ thứ Bảy – Chủ nhật.
Lịch cũng có thể đổi qua lại. Bang Johor, giáp Singapore, từng chuyển sang thứ Sáu – thứ Bảy từ năm 2014, rồi quay lại thứ Bảy – Chủ nhật từ ngày 01/01/2025. Một lý do hay được nhắc là Johor có rất nhiều người đi làm, buôn bán qua lại với Singapore — nơi nghỉ thứ Bảy – Chủ nhật.
Hệ quả thực tế khá thú vị: khi một ngày lễ quốc gia rơi vào Chủ nhật, các bang nghỉ thứ Bảy – Chủ nhật được nghỉ bù vào thứ Hai, còn ba bang nghỉ thứ Sáu – thứ Bảy thì không, vì Chủ nhật vốn là ngày đi làm của họ. Một ngày lễ, hai cách tính.
Nghỉ một ngày: thực tế của rất nhiều người
Có những nơi mà lịch chính thức chỉ có một ngày nghỉ. Nepal là ví dụ lâu đời: trong thời gian dài, cơ quan và trường học ở đây chỉ nghỉ thứ Bảy, Chủ nhật vẫn là ngày làm việc. Nước này từng thử nghỉ thêm Chủ nhật năm 2022 rồi quay lại lịch cũ; đến tháng 4/2026, chính phủ lại quyết định cho cơ quan, trường học nghỉ cả thứ Bảy lẫn Chủ nhật, với lý do chính được nêu là tiết kiệm nhiên liệu.
Nhưng không cần đi xa. Ngay ở các nước có cuối tuần hai ngày chính thức, rất nhiều người chỉ nghỉ một ngày:
- Công nhân nhiều nhà máy làm sáu ngày một tuần.
- Người bán hàng, phục vụ nhà hàng thường làm đúng lúc người khác nghỉ, và nghỉ một ngày giữa tuần.
- Người buôn bán nhỏ, chạy xe, làm nghề tự do có khi chẳng có ngày nghỉ cố định nào.
- Y tế, công an, vận tải, điện nước làm theo ca, cuối tuần của họ xoay vòng.
Cuối tuần thứ Bảy – Chủ nhật vì vậy vừa là chuẩn trên lịch, vừa là một thứ "đặc quyền" của khoảng một phần người lao động, chứ không phải tất cả.
Một ngày bình thường, ba nước ba tâm trạng
Chọn một ngày thứ Sáu bất kỳ và nhìn qua ba nơi sẽ thấy rõ sự khác biệt:
| Nơi | Sáng thứ Sáu | Tối thứ Sáu |
|---|---|---|
| Hà Nội, TP.HCM | Ngày làm việc cuối tuần với dân văn phòng | Tối rảnh đầu tiên, đường phố đông, nhóm bạn hẹn nhau |
| Riyadh | Ngày nghỉ, trưa có buổi cầu nguyện chung | Giữa cuối tuần, các gia đình quây quần |
| Jerusalem | Nhiều nơi làm nửa buổi, chợ đông người mua sắm chuẩn bị | Sabát bắt đầu, phố xá yên hẳn với nhiều gia đình |
Cùng một ngày thứ Sáu, mà với người này là "sắp được nghỉ", người kia là "đang nghỉ", người khác là "bắt đầu ngày thánh".
Góc nhìn hôm nay: hỏi trước, đừng mặc định
Hiểu bản đồ cuối tuần giúp ích trong mấy chuyện rất đời thường:
- Làm việc với đối tác nước ngoài: trước khi gửi việc gấp hay hẹn họp, tra lịch nghỉ của nước đó — và cả bang, thành phố đó, như trường hợp Malaysia.
- Đi du lịch: cơ quan, bảo tàng, chợ ở nước có cuối tuần thứ Sáu – thứ Bảy có thể đóng cửa đúng ngày bạn định đến. Kiểm giờ mở cửa trước.
- Trong chính nhóm bạn: khi rủ họp mặt định kỳ, hỏi xem ai làm ca, ai nghỉ giữa tuần. Đôi khi tối thứ Ba mới là "tối thứ Sáu" của một người bạn trong nhóm.
- Hỏi người thân từng đi làm ở nước ngoài: một câu hỏi "ở đó nghỉ ngày nào" thường mở ra cả một câu chuyện về nhịp sống mà sách vở ít kể.
Câu hỏi thường gặp
Nước nào không nghỉ thứ Bảy, Chủ nhật?
Ả Rập Xê Út, Qatar, Kuwait, Bahrain, Oman và Israel nghỉ thứ Sáu – thứ Bảy; Iran lấy thứ Sáu làm ngày nghỉ chính; Brunei nghỉ thứ Sáu và Chủ nhật. Ở Malaysia, ba bang Kedah, Kelantan, Terengganu nghỉ thứ Sáu – thứ Bảy.
Luật có bắt buộc cho nghỉ hai ngày cuối tuần không?
Thường là không. Công ước số 14 năm 1921 của ILO và Bộ luật Lao động 2019 của Việt Nam chỉ bảo đảm nghỉ ít nhất 24 giờ liên tục mỗi tuần. Hai ngày nghỉ thứ Bảy – Chủ nhật đến từ quy định riêng cho từng khu vực hoặc thoả thuận giữa người lao động và người sử dụng lao động.
Ngày nghỉ hằng tuần có bắt buộc là Chủ nhật không?
Ở Việt Nam thì không. Người sử dụng lao động có thể chọn Chủ nhật hoặc một ngày cố định khác trong tuần làm ngày nghỉ hằng tuần, và phải ghi rõ trong nội quy lao động.
Malaysia nghỉ cuối tuần ngày nào?
Tuỳ bang. Kedah, Kelantan và Terengganu nghỉ thứ Sáu – thứ Bảy; phần lớn các bang khác nghỉ thứ Bảy – Chủ nhật. Johor đã quay lại nghỉ thứ Bảy – Chủ nhật từ ngày 01/01/2025.
Cuối tuần thứ Năm – thứ Sáu còn ở đâu không?
Kiểu cuối tuần này từng phổ biến ở vùng Vịnh nhưng các nước đã lần lượt chuyển sang thứ Sáu – thứ Bảy; Ả Rập Xê Út là nước cuối cùng trong vùng Vịnh đổi, năm 2013. Nay kiểu thứ Năm – thứ Sáu rất hiếm gặp trên lịch chính thức.
