Ngắm bình minh hay hoàng hôn cùng nhóm bạn cần ba lựa chọn đúng: chỗ có tầm nhìn thoáng về hướng đông (bình minh) hoặc hướng tây (hoàng hôn), giờ có mặt sớm hơn giờ mặt trời mọc hay lặn khoảng hai mươi đến ba mươi phút, và mùa có trời trong với một ít mây cao. Ở Việt Nam, giờ mặt trời mọc, lặn thay đổi theo mùa và theo vĩ độ, nên luôn tra giờ của chính ngày đó, chính nơi đó trước khi hẹn.
Vì sao ngắm trời lại hợp với cuối tuần ít tốn kém
Bầu trời không thu vé. Một buổi ngắm hoàng hôn chỉ cần chỗ đứng, chút đồ ăn nhẹ và người cùng ngồi. Nó lại có một điểm mà ít hoạt động nào có: giờ giấc do thiên nhiên đặt, không ai tới muộn được mà vẫn kịp. Cả nhóm buộc phải đúng giờ, buộc phải dừng điện thoại vài phút để nhìn, và chuyện để nói sau đó tự nhiên dâng lên.
Hiểu vài khái niệm về ánh sáng
| Khoảng thời gian | Mặt trời ở đâu | Bầu trời trông thế nào |
|---|---|---|
| Chạng vạng sáng | Dưới đường chân trời | Trời chuyển từ xanh thẫm sang hồng, cam ở phía đông |
| Giờ xanh | Ngay dưới đường chân trời | Bầu trời xanh dịu, đều, đèn phố còn sáng |
| Lúc mặt trời mọc, lặn | Mép đĩa mặt trời chạm chân trời | Đĩa mặt trời đỏ cam, mây phía đó rực màu |
| Giờ vàng | Thấp trên chân trời | Ánh sáng ấm, xiên, bóng đổ dài — đẹp nhất để chụp ảnh |
Một điều nhiều người không để ý: những màu đẹp nhất của bầu trời thường đến sau khi mặt trời đã lặn vài phút, hoặc trước khi mặt trời mọc, khi ánh sáng chiếu từ dưới lên các đám mây cao. Nhóm nào vội về ngay khi đĩa mặt trời vừa khuất là bỏ lỡ phần hay nhất.
Ở vĩ độ gần xích đạo như Việt Nam, mặt trời mọc và lặn theo một đường dốc hơn so với đường chân trời, nên chạng vạng diễn ra nhanh hơn so với các nước vĩ độ cao như Bắc Âu. Bình minh và hoàng hôn ở ta vì thế ngắn, đẹp mà nhanh — càng nên có mặt sớm.
Chọn giờ: tra theo ngày và theo nơi
Giờ mặt trời mọc, lặn thay đổi theo mùa, và chênh nhau theo vĩ độ. Ở miền Bắc, giờ mặt trời mọc giữa mùa hè và giữa mùa đông lệch nhau hơn một tiếng; ở miền Nam, gần xích đạo hơn, khoảng chênh ít hơn nhiều. Vì vậy:
- Luôn tra giờ của đúng ngày, đúng thành phố trên các trang hoặc ứng dụng thời tiết, thiên văn.
- Có mặt trước giờ mọc, lặn khoảng hai mươi đến ba mươi phút để kịp chọn chỗ ngồi và xem phần chạng vạng.
- Ở lại thêm mười lăm đến hai mươi phút sau khi mặt trời lặn để xem màu mây.
Thêm một chi tiết thiên văn thú vị: ngày mặt trời mọc sớm nhất trong năm không trùng với ngày hạ chí, và ngày lặn muộn nhất cũng vậy. Nguyên nhân nằm ở quỹ đạo hình elip và trục nghiêng của Trái Đất. Không ảnh hưởng gì tới buổi hẹn, nhưng là một chuyện hay để kể khi chờ trời sáng.
Chọn chỗ: hướng, độ cao và tiền cảnh
Hướng nhìn
Mặt trời mọc ở phía đông và lặn ở phía tây, nhưng điểm mọc, lặn dịch theo mùa. Ở Bắc bán cầu, mùa hè mặt trời mọc lệch về phía đông bắc, lặn lệch về tây bắc; mùa đông thì mọc lệch đông nam, lặn lệch tây nam. Một chỗ thấy hoàng hôn rất đẹp vào tháng Sáu có thể bị toà nhà che mất vào tháng Mười hai.
Những kiểu chỗ hay
- Bờ biển phía đông cho bình minh: dải bờ biển miền Trung như Đà Nẵng, Quảng Ngãi, Khánh Hoà nhìn ra biển Đông, mặt trời mọc lên từ mặt nước.
- Bờ biển phía tây cho hoàng hôn: các vùng ven vịnh Thái Lan như Phú Quốc, Hà Tiên (nay thuộc tỉnh An Giang) có hoàng hôn trên biển.
- Bờ sông, bờ hồ, đê: mặt nước phản chiếu làm màu trời đậm gấp đôi. Hồ lớn trong thành phố thường có một bờ nhìn về phía tây.
- Đồi, điểm cao ngoại ô: ở Lâm Đồng, các tỉnh trung du và miền núi phía Bắc, bình minh trên biển mây là lý do nhiều người dậy từ bốn giờ sáng.
- Sân thượng, cầu đi bộ: trong thành phố, chỗ cao và thoáng nhất là đủ. Sân thượng chung cư cần hỏi ban quản lý trước, và chỉ lên những sân có lan can an toàn.
Tiền cảnh
Ảnh và cả cảm giác ngắm sẽ đẹp hơn nhiều khi có thứ ở phía trước: hàng cây, mái nhà, con thuyền, cây cầu, mặt nước. Chọn chỗ có tiền cảnh làm buổi ngắm trời có chiều sâu.
Chọn mùa: khi nào trời đẹp
- Miền Bắc: mùa thu và đầu đông thường trời trong, hoàng hôn rõ. Mùa xuân hay mù, nồm; mùa hè có những buổi chiều sau dông trời rất đẹp.
- Miền Trung: mùa khô và nắng, khoảng đầu năm tới giữa năm, nhiều buổi sáng trong để ngắm bình minh trên biển. Mùa mưa bão cuối năm nhiều mây dày.
- Miền Nam: mùa khô, khoảng tháng Mười hai tới tháng Tư, trời trong; mùa mưa có những buổi chiều mây cao đổi màu ngoạn mục sau cơn mưa, nhưng cũng dễ bị mây đen che kín.
- Tây Nguyên, Lâm Đồng: mùa khô cho bầu trời trong, các buổi sáng sau mưa đêm hay có sương và mây trôi thấp.
Mẹo chung: trời hoàn toàn không mây thì hoàng hôn khá đơn điệu; mây quá dày thì không thấy gì. Đẹp nhất là có một lớp mây cao, mỏng, rải rác — ánh mặt trời thấp sẽ nhuộm chúng thành hồng, cam, tím.
Tổ chức buổi ngắm cho nhóm
Bình minh
- Hẹn tối hôm trước, chốt chỗ và giờ có mặt; ai ở gần thì đón người ở xa.
- Mang áo khoác mỏng — sáng sớm gần nước, trên đồi thường lạnh hơn tưởng.
- Mang bình trà nóng, bánh khô; ăn sáng đúng nghĩa sau khi trời đã lên.
- Đèn pin nhỏ cho đoạn đường tối, nhất là lên đồi.
Hoàng hôn
- Hẹn sau giờ làm thứ Sáu hoặc chiều thứ Bảy, có mặt trước giờ lặn khoảng nửa tiếng.
- Mang xịt chống muỗi — chạng vạng là lúc muỗi ra nhiều.
- Định sẵn chỗ ăn tối gần đó hoặc về nhà ai đó nấu chung, để cả nhóm không đứng phân vân khi trời đã tối.
An toàn khi ngắm mặt trời
- Không nhìn thẳng vào mặt trời, kể cả khi nó thấp và trông dịu. Tuyệt đối không nhìn qua ống nhòm, ống kính máy ảnh hướng thẳng vào mặt trời.
- Bờ biển, bờ sông: để ý nước lên, đá trơn; không đứng sát mép đê, kè khi trời tối.
- Đồi, điểm cao: đi theo đường mòn quen, không leo vách đá để tìm góc chụp.
- Về khi trời tối: đi theo nhóm, đèn xe bật sớm; ai về một mình thì nhắn khi tới nhà.
Góc nhìn: một nghi thức cuối tuần đơn giản
Có những nhóm bạn biến buổi ngắm hoàng hôn thành nghi thức kết thúc tuần làm: tối thứ Sáu, ai rảnh thì ra một bờ sông quen, ngồi tới khi trời tối rồi ai về nhà nấy. Không cần ăn uống, không cần chương trình. Chính sự lặp lại làm nó có ý nghĩa — sau vài tháng, nhóm sẽ thấy rõ mặt trời dịch dần dọc theo đường chân trời theo mùa, một điều mà người xưa quan sát để làm lịch.
Ai muốn tìm hiểu thêm có thể đọc sách thiên văn phổ thông về chuyển động biểu kiến của Mặt Trời, hoặc tới các buổi quan sát bầu trời do câu lạc bộ thiên văn nghiệp dư, nhà văn hoá, bảo tàng tổ chức.
Câu hỏi thường gặp
Nên đến ngắm hoàng hôn lúc mấy giờ?
Nên có mặt trước giờ mặt trời lặn khoảng hai mươi đến ba mươi phút và ở lại thêm mười lăm đến hai mươi phút sau đó. Giờ lặn thay đổi theo mùa và theo nơi, nên tra giờ của đúng ngày, đúng thành phố trước khi hẹn.
Giờ vàng và giờ xanh là gì?
Giờ vàng là lúc mặt trời thấp trên chân trời ngay sau khi mọc hoặc trước khi lặn, ánh sáng ấm và xiên. Giờ xanh là lúc mặt trời đã ở ngay dưới đường chân trời, bầu trời có màu xanh dịu, đều.
Ở Việt Nam ngắm hoàng hôn trên biển ở đâu?
Hoàng hôn trên biển thấy rõ ở các vùng bờ biển nhìn về phía tây như Phú Quốc, Hà Tiên thuộc tỉnh An Giang. Dải bờ biển miền Trung nhìn ra phía đông thì hợp ngắm bình minh trên biển hơn.
Vì sao hoàng hôn có hôm đẹp, hôm không?
Hoàng hôn đẹp nhất khi có lớp mây cao, mỏng, rải rác để ánh mặt trời thấp nhuộm màu. Trời không mây thì đơn điệu, mây quá dày thì che mất. Không khí trong sau mưa cũng giúp màu trời rõ hơn.
Ngắm mặt trời mọc có hại mắt không?
Không nên nhìn thẳng vào mặt trời kể cả khi nó thấp và trông dịu, vì có thể tổn thương mắt. Tuyệt đối không nhìn qua ống nhòm hay ống kính hướng thẳng vào mặt trời; hãy ngắm bầu trời và mây quanh nó.
