Thư viện công cộng cuối tuần không chỉ là chỗ mượn sách: đó là một không gian mát, yên tĩnh, miễn phí hoặc gần như miễn phí, nơi nhóm bạn có thể ngồi đọc, học, xem báo cũ, dự buổi nói chuyện, đưa trẻ vào khu thiếu nhi, hay dùng phòng đọc đa phương tiện. Với nhóm bạn, cách dùng hay nhất là đi cùng nhưng làm việc riêng một hai tiếng, rồi ra ngoài ngồi lại kể nhau nghe mình vừa đọc được gì.
Thư viện công cộng ở Việt Nam có những loại nào
Khi nói "thư viện công cộng", người ta thường nghĩ ngay tới thư viện lớn của thành phố. Thật ra mạng lưới rộng hơn thế:
- Thư viện quốc gia: Thư viện Quốc gia Việt Nam ở phố Tràng Thi, Hà Nội, có lịch sử từ năm 1917, thời đó là thư viện trung ương của Đông Dương thuộc Pháp.
- Thư viện cấp tỉnh, thành phố: mỗi tỉnh thành đều có thư viện tổng hợp, thường có phòng đọc, phòng mượn, khu thiếu nhi, phòng tra cứu tài liệu địa phương.
- Thư viện cơ sở: ở cấp xã, phường, nhà văn hoá, điểm bưu điện văn hoá — quy mô nhỏ, nhưng gần nhà.
- Thư viện chuyên ngành và thư viện trường đại học: một số cho người ngoài vào đọc tại chỗ theo quy định riêng.
- Tủ sách cộng đồng: trong công viên, quán, khu chung cư, do nhóm cư dân tự góp.
Mỗi nơi có giờ mở cửa, quy định thẻ và quy định đọc tại chỗ khác nhau. Nhiều thư viện tỉnh, thành phố mở cả thứ Bảy và Chủ nhật, nhưng giờ cuối tuần có thể ngắn hơn ngày thường. Kiểm tra trên trang thông tin chính thức của thư viện trước khi rủ cả nhóm.
Ngoài mượn sách, thư viện có gì
| Dịch vụ thường gặp | Nhóm bạn dùng thế nào |
|---|---|
| Phòng đọc tự chọn | Mỗi người chọn một cuốn, đọc một tiếng, ra ngoài kể lại |
| Phòng báo, tạp chí | Tìm số báo cũ đúng ngày sinh của nhau, xem tin tức thời đó |
| Tài liệu địa phương | Tìm hiểu trước tuyến đi bộ phố cũ, lịch sử khu mình sống |
| Khu thiếu nhi | Nhóm bạn có con nhỏ cùng đưa trẻ tới, người lớn thay nhau trông |
| Phòng đa phương tiện | Tra cứu, học ngoại ngữ, nghe tài liệu âm thanh |
| Buổi nói chuyện, giới thiệu sách, triển lãm | Cả nhóm cùng dự rồi bàn với nhau sau đó |
| Phòng học nhóm (nếu có) | Ôn thi, làm dự án chung, cần đăng ký trước |
Không phải thư viện nào cũng có đủ các dịch vụ trên. Thư viện lớn của thành phố thường đa dạng hơn; thư viện nhỏ thì ấm cúng, ít người, dễ ngồi lâu.
Cách dùng thư viện cùng nhóm bạn
Đi cùng, đọc riêng, nói chung
Thư viện cần yên tĩnh, nên không phải chỗ để nói chuyện cả buổi. Cách hợp lý là chia buổi thành hai nửa: một đến hai tiếng mỗi người đọc hoặc làm việc riêng trong thư viện, sau đó ra một chỗ gần đó — ghế đá, vườn hoa, nhà ai đó — để nói chuyện. Mỗi người kể một điều vừa đọc được. Năm người là năm cuốn sách khác nhau trong một buổi chiều.
Buổi "mỗi người một kệ"
Mỗi người chọn ngẫu nhiên một kệ mình chưa bao giờ đụng tới — kỹ thuật nông nghiệp, kiến trúc, thiên văn, lịch sử một nước xa — và chọn một cuốn trên kệ đó để đọc lướt. Cuối buổi, mỗi người có ba phút để "giới thiệu" cuốn sách cho cả nhóm. Đây là cách hay để thoát khỏi thói quen chỉ đọc một loại sách.
Buổi tra cứu một câu hỏi chung
Cả nhóm cùng chọn một câu hỏi về nơi mình sống: con phố này có tên từ bao giờ, cái chợ này mở từ thời nào, ngôi đình kia thờ ai. Mỗi người tìm một hướng trong tài liệu địa phương, báo cũ, sách địa chí. Cuối buổi ghép lại. Câu trả lời có thể dùng cho một buổi đi bộ khu phố sau đó.
Buổi học cạnh nhau
Với nhóm bạn đang đi học hoặc đang ôn thi chứng chỉ, ngồi học cạnh nhau ở thư viện tạo ra áp lực nhẹ và dễ chịu: khó lướt điện thoại khi bạn bên cạnh đang chăm chú. Hẹn một giờ nghỉ chung để ra ngoài giãn chân.
Làm thẻ thư viện
Đọc tại chỗ ở nhiều thư viện công cộng không cần thẻ hoặc chỉ cần giấy tờ tuỳ thân; muốn mượn sách về nhà thì thường cần làm thẻ. Thủ tục và phí (nếu có) tuỳ từng thư viện, thường gồm giấy tờ tuỳ thân và ảnh. Nên làm thẻ vào một buổi ngày thường hoặc buổi đầu tiên tới, để các lần sau chỉ việc đến và vào.
Nếu cả nhóm cùng làm thẻ ở một thư viện, có thể thống nhất mỗi lần mượn một cuốn, đọc xong chuyền tay nhau trước khi trả — miễn là trong hạn và đúng quy định mượn của thư viện. Hỏi thủ thư nếu không chắc.
Những điều nên giữ ở thư viện
- Yên tĩnh: điện thoại để rung, ra ngoài nghe máy, không bàn bạc trong phòng đọc.
- Không ăn uống trong phòng đọc trừ khu được phép; nước có nắp thì tuỳ quy định từng nơi.
- Không chiếm chỗ: không để túi giữ ghế cho bạn đến muộn hàng giờ.
- Trả sách về đúng chỗ hoặc để lên xe đẩy, theo hướng dẫn của thư viện.
- Đi nhóm nhỏ: hai đến sáu người là vừa. Đông hơn thì chia ra ngồi nhiều bàn.
- Trẻ em: ở trong khu thiếu nhi, luôn có người lớn đi kèm.
Vì sao thư viện hợp với cuối tuần ít tốn kém
Thư viện giải quyết được ba thứ mà các hoạt động khác hay tốn tiền: chỗ ngồi mát, sự yên tĩnh, và nội dung để làm. Ở các thành phố nóng, một buổi chiều cuối tuần trong phòng đọc có điều hoà, ánh sáng tốt, ghế ngồi được lâu, là thứ mà nhiều người vẫn đi tìm ở các quán phải gọi đồ. Thư viện còn có những thứ không mua được ở đâu: báo cũ, tài liệu địa phương, sách đã tuyệt bản.
Ở nhiều nước, thư viện công cộng được xem như "phòng khách" của thành phố — nơi ai cũng được vào mà không cần mua gì. Cách nghĩ đó đang dần quen thuộc hơn ở các đô thị Việt Nam, khi một số thư viện được cải tạo với không gian mở, khu đọc thân thiện và hoạt động cuối tuần.
Góc nhìn: thư viện như một điểm hẹn quen
Nhóm bạn nào cần một "chỗ quen" cho những tuần trời mưa, ít người rảnh hoặc cần tiết kiệm có thể chọn thư viện gần nhất làm điểm hẹn. Đặt một lịch nhẹ: một buổi chiều mỗi tháng ở thư viện, ai rảnh thì tới, không bắt buộc. Theo thời gian, nhóm có thể kết hợp với các hoạt động khác — buổi đổi sách, buổi đi bộ khu phố dựa trên điều đọc được, buổi nói chuyện về một cuốn sách chung.
Ngày 21/4 hằng năm là Ngày Sách và Văn hoá đọc Việt Nam; quanh dịp này nhiều thư viện có hội sách, triển lãm, buổi giao lưu. Đó là dịp tốt để cả nhóm đi lần đầu và làm thẻ.
Câu hỏi thường gặp
Thư viện công cộng có mở cửa cuối tuần không?
Nhiều thư viện tỉnh, thành phố mở cửa cả thứ Bảy và Chủ nhật, nhưng giờ cuối tuần có thể khác ngày thường và mỗi nơi một lịch. Nên xem thông tin chính thức của thư viện hoặc gọi hỏi trước khi đi.
Vào thư viện đọc sách có mất tiền không?
Đọc tại chỗ ở nhiều thư viện công cộng là miễn phí hoặc chỉ cần xuất trình giấy tờ tuỳ thân. Muốn mượn sách về nhà thường phải làm thẻ, thủ tục và phí tuỳ quy định của từng thư viện.
Đi thư viện với nhóm bạn thì làm gì?
Có thể đọc riêng một hai tiếng rồi ra ngoài kể nhau nghe, mỗi người chọn một kệ lạ để giới thiệu một cuốn sách, cùng tra cứu một câu hỏi về nơi mình sống, hoặc ngồi học cạnh nhau. Nói chuyện nên để ra ngoài phòng đọc.
Thư viện Quốc gia Việt Nam ở đâu, có từ bao giờ?
Thư viện Quốc gia Việt Nam nằm ở phố Tràng Thi, Hà Nội. Thư viện có lịch sử từ năm 1917, khi được lập làm thư viện trung ương của Đông Dương thời Pháp thuộc.
Ngày Sách và Văn hoá đọc Việt Nam là ngày nào?
Ngày Sách và Văn hoá đọc Việt Nam là ngày 21/4 hằng năm. Quanh dịp này nhiều thư viện, nhà sách tổ chức hội sách, triển lãm và giao lưu tác giả.
