Với người làm ca hay làm cuối tuần, "thứ Sáu" không nằm trên tờ lịch mà là ngày cuối cùng trước kỳ nghỉ của chính mình — có thể là thứ Ba, có thể là Chủ nhật. Cái khó không nằm ở số ngày nghỉ, vì luật lao động vẫn bảo đảm nghỉ hằng tuần, mà ở chỗ lệch nhịp với bạn bè, gia đình. Cách sống thoải mái với lịch ấy là gọi tên rõ "tuần riêng" của mình, chủ động hẹn bạn theo lịch đó và tận dụng những lợi thế mà ngày nghỉ giữa tuần mang lại.
Ai đang sống với một tuần lệch
Số người không nghỉ thứ Bảy, Chủ nhật lớn hơn ta thường nghĩ. Chỉ cần nhìn quanh một ngày cuối tuần ở thành phố là thấy:
- Bác sĩ, điều dưỡng, kỹ thuật viên ở bệnh viện, phòng cấp cứu.
- Nhân viên cửa hàng, siêu thị, trung tâm thương mại — nơi cuối tuần là ngày đông khách nhất.
- Người làm nhà hàng, quán cà phê, khách sạn, khu du lịch, hướng dẫn viên.
- Công nhân nhà máy chạy ba ca, người làm kho vận, giao hàng, lái xe khách.
- Bảo vệ, nhân viên vận hành toà nhà, trực tổng đài, trực hệ thống.
- Người làm biểu diễn, sự kiện, truyền hình, báo chí.
Với họ, cụm "cuối tuần" thường đồng nghĩa với "tuần cao điểm". Câu đùa "ơn trời, thứ Sáu rồi" trên mạng xã hội đôi khi lại là lời nhắc rằng ngày mai mình đi làm từ sáng sớm.
Luật nói gì về ngày nghỉ hằng tuần
Theo Bộ luật Lao động 2019 của Việt Nam, mỗi tuần người lao động được nghỉ ít nhất 24 giờ liên tục. Người sử dụng lao động có quyền xác định ngày nghỉ hằng tuần là Chủ nhật hoặc một ngày cố định khác, và phải ghi trong nội quy lao động. Trường hợp đặc biệt do chu kỳ lao động không thể nghỉ hằng tuần, người lao động phải được nghỉ tính bình quân ít nhất bốn ngày trong một tháng.
Khi phải làm thêm giờ vào chính ngày nghỉ hằng tuần của mình, người lao động được trả lương cao hơn ngày thường theo mức luật định (ít nhất gấp đôi). Chi tiết áp dụng cho từng ngành, từng hợp đồng nên đối chiếu với nội quy nơi làm và văn bản hướng dẫn hiện hành.
Điểm cần nhớ: ngày nghỉ của người làm ca không phải "ngày nghỉ hạng hai". Nó có cùng giá trị như Chủ nhật của người làm hành chính, và nên được giữ gìn như vậy.
Ca cố định và ca xoay: hai kiểu lệch khác nhau
| Kiểu lịch | Đặc điểm | Điểm thuận | Điểm khó |
|---|---|---|---|
| Ngày nghỉ cố định giữa tuần | Luôn nghỉ cùng một hoặc hai ngày, ví dụ thứ Ba và thứ Tư | Dễ hẹn trước, dễ giữ thói quen, bạn bè nhớ được | Luôn lệch với người làm hành chính |
| Ca xoay theo tuần | Ngày nghỉ đổi theo bảng phân ca từng tuần | Thỉnh thoảng trùng cuối tuần với mọi người | Khó hẹn xa, kế hoạch hay phải đổi |
| Làm dồn rồi nghỉ dài | Làm nhiều ngày liền rồi nghỉ vài ngày liền (hay gặp ở công trường, ngoài khơi, vùng xa) | Kỳ nghỉ đủ dài để về quê, đi xa | Những ngày làm gần như không có đời sống riêng |
Người ca xoay vất vả nhất về khoản hẹn hò bạn bè, vì chính họ cũng không biết hai tuần nữa mình nghỉ hôm nào. Phần dưới dành nhiều cho nhóm này.
Giữ bạn bè khi lịch lệch nhau
Báo lịch sớm, báo rõ
Ngay khi có bảng phân ca, gửi cho nhóm bạn thân những ngày mình nghỉ. Một lịch dùng chung trong nhóm, nơi mỗi người tự đánh dấu ngày rảnh, giúp tìm ra ngày trùng nhanh hơn nhiều so với hỏi qua lại từng người.
Đổi khung giờ, không chỉ đổi ngày
Nếu không trùng được tối thứ Sáu, hãy thử khung khác: bữa sáng muộn ngày Chủ nhật trước khi đi ca chiều, bữa trưa giữa tuần gần chỗ làm của bạn, buổi đi bộ sáng sớm. Một buổi gặp ngắn đều đặn giữ tình bạn tốt hơn một buổi dài mà mỗi năm chỉ có hai lần.
Nhóm bạn xoay lịch họp mặt
Nhóm có một người làm ca có thể quy ước: buổi họp mặt định kỳ không cố định tối thứ Sáu mà xoay giữa các ngày trong tuần, để người làm ca không lần nào cũng vắng. Đó là một cử chỉ nhỏ nhưng người làm ca sẽ nhớ.
Kết bạn với người cùng nhịp
Đồng nghiệp cùng ca, bạn cùng nghề thường có lịch nghỉ gần giống nhau. Nhiều nhóm bạn thân của người làm ca hình thành chính từ đây, vì họ hiểu nhau khỏi phải giải thích vì sao không đi được tối thứ Bảy.
Lợi thế của ngày nghỉ giữa tuần
Nghỉ lệch không chỉ có thiệt. Có những việc làm vào thứ Ba dễ hơn hẳn thứ Bảy:
- Việc hành chính, giấy tờ. Nhiều cơ quan, dịch vụ chỉ mở trong giờ hành chính; người nghỉ giữa tuần không phải xin nghỉ để đi làm thủ tục, khám bệnh.
- Chỗ công cộng vắng. Bảo tàng, thư viện, công viên, bãi biển vào ngày thường thường vắng hơn hẳn cuối tuần.
- Đường sá thông thoáng. Đi chợ, đi siêu thị, sửa xe không phải xếp hàng dài.
- Thời gian một mình thật sự. Khi cả nhà đi làm, đi học, ngày nghỉ giữa tuần là khoảng yên tĩnh hiếm có để đọc sách, học một kỹ năng, dọn dẹp theo ý mình.
- Gặp được người khó gặp. Bố mẹ đã nghỉ hưu, bạn làm tự do, bạn cũng làm ca — những người này thường rảnh vào ngày thường.
Gia đình và bữa cơm chung
Người làm ca có gia đình thường lo nhất chuyện vắng mặt ở bữa cơm, ở những dịp cuối tuần của con. Vài cách nhiều gia đình đang làm:
- Chọn một bữa cố định trong tuần mà cả nhà chắc chắn có mặt, kể cả nếu đó là bữa sáng thứ Ba.
- Dán bảng ca của bố hoặc mẹ ở chỗ cả nhà thấy, để con biết hôm nào bố mẹ ở nhà.
- Giữ một "ngày của cả nhà" mỗi tháng trùng với ngày nghỉ, coi trọng như ngày lễ.
- Với dịp quan trọng như sinh nhật, lễ ở trường của con, xin đổi ca thật sớm.
Chuyện giấc ngủ của người làm ca đêm là một đề tài riêng, cần đọc thêm từ nguồn y khoa; ở đây chỉ nhắc một điều: ngày nghỉ đầu tiên sau chuỗi ca đêm nên để trống, đừng xếp kín lịch gặp gỡ.
Góc nhìn hôm nay: gọi tên tuần riêng của mình
Một thói quen nhỏ nhưng có tác dụng là đặt tên cho "tuần" của chính mình. Nếu nghỉ thứ Tư và thứ Năm, thì tối thứ Ba là "tối thứ Sáu" của bạn. Hãy làm đúng những gì người làm hành chính làm tối thứ Sáu: khép việc, bàn giao cho ca sau, hẹn bạn, cho phép mình nghỉ.
Với người làm hành chính có bạn làm ca, điều đáng nhớ là: lời mời không đi được không có nghĩa là không muốn đi. Thỉnh thoảng hỏi "tuần này bạn nghỉ hôm nào" thay vì chỉ rủ "tối thứ Sáu nhé" là đủ để người bạn ấy thấy mình không bị bỏ lại.
Câu hỏi thường gặp
Người làm ca có được nghỉ hằng tuần không?
Có. Bộ luật Lao động 2019 quy định mỗi tuần người lao động được nghỉ ít nhất 24 giờ liên tục; ngày nghỉ có thể là Chủ nhật hoặc một ngày cố định khác ghi trong nội quy. Nếu chu kỳ lao động đặc biệt không nghỉ hằng tuần được thì phải nghỉ bình quân ít nhất bốn ngày một tháng.
Làm vào ngày nghỉ hằng tuần được trả lương thế nào?
Làm thêm giờ vào ngày nghỉ hằng tuần được trả cao hơn ngày thường, theo luật là ít nhất gấp đôi tiền lương của công việc đang làm. Nên đối chiếu nội quy nơi làm và văn bản hướng dẫn hiện hành để biết cách tính cụ thể.
Làm ca thì làm sao giữ được bạn bè?
Báo lịch nghỉ cho nhóm bạn ngay khi có bảng ca, thử những khung giờ khác như bữa sáng muộn hay bữa trưa giữa tuần, và đề nghị nhóm xoay ngày họp mặt. Bạn cùng ca, cùng nghề cũng là những người dễ gặp vì có nhịp nghỉ giống nhau.
Nghỉ giữa tuần có lợi gì?
Ngày thường làm thủ tục hành chính, khám bệnh dễ hơn mà không phải xin nghỉ; bảo tàng, thư viện, công viên vắng hơn cuối tuần. Đó cũng là khoảng yên tĩnh hiếm có khi người trong nhà đều đi làm, đi học.
Thứ Sáu của người làm ca là ngày nào?
Là ngày làm việc cuối cùng trước kỳ nghỉ của chính họ, bất kể lịch ghi thứ mấy. Coi tối hôm đó như tối thứ Sáu — khép việc, bàn giao, hẹn bạn — giúp người làm ca có được cảm giác cuối tuần như mọi người.
