Dọn dẹp sau bữa tối đông người nhanh nhất khi cả nhóm cùng làm mười lăm đến hai mươi phút theo kiểu dây chuyền: một người gom và cạo thức ăn thừa, một người rửa, một người tráng, một người lau và cất, một người lo rác và mặt bàn. Đồ ăn thừa phải được chia hộp và cho vào tủ lạnh trong vòng khoảng hai giờ sau khi nấu xong. Chủ nhà không nên phải ở lại một mình với chồng bát lúc nửa đêm thứ Sáu.
Vì sao việc dọn hay dồn lên chủ nhà
Ăn xong, câu chuyện đang vui, không ai muốn đứng dậy. Khách ngại vào bếp nhà người khác, sợ làm vỡ, sợ cất sai chỗ. Chủ nhà ngại nhờ, nói "để đó mình dọn". Kết quả quen thuộc: mọi người ra về lúc mười giờ, chủ nhà rửa tới mười hai giờ, và lần sau ngại nhận làm chủ nhà.
Cách gỡ là biến việc dọn thành một phần của buổi họp mặt, có giờ, có vai, có kết thúc. Khi đã thành nếp, không ai phải mời ai, cũng không ai phải từ chối.
Dọn ngay trong lúc nấu
Phần dọn sau bữa nhẹ hay nặng phụ thuộc phần lớn vào lúc nấu. Nguyên tắc "rửa khi dùng xong" của bếp nhà hàng áp dụng được cho bếp nhà:
- Thớt, dao, rổ dùng xong rửa ngay, úp lên giá.
- Nồi luộc, chảo trống thì ngâm nước nóng ngay khi múc đồ ra, đừng để mỡ đông lại.
- Vỏ rau, vỏ trứng, xương bỏ thẳng vào túi rác đặt sẵn cạnh khu sơ chế.
- Lau mặt bếp giữa các món, trước khi dầu mỡ khô lại.
Làm vậy, khi ngồi vào bàn ăn, bếp gần như đã sạch; sau bữa chỉ còn bát đĩa và nồi đựng món.
Dây chuyền mười lăm phút sau bữa
Cả nhóm cùng đứng dậy một lúc, thường là sau khi ăn xong món chính, trước khi bày tráng miệng. Dọn xong rồi ngồi lại với trái cây, chè, đồ uống — cảm giác nhẹ hẳn so với để chồng đĩa bẩn trên bàn.
| Vai | Đứng ở đâu | Việc |
|---|---|---|
| Gom | Bàn ăn | Thu bát đĩa, xếp chồng theo loại, gạt thức ăn thừa vào một bát hoặc túi rác |
| Chia đồ thừa | Bàn phụ | Dồn món còn lại vào hộp, ghi tên món, chia phần mang về |
| Rửa | Bồn rửa | Rửa với nước rửa chén, theo thứ tự từ sạch đến bẩn |
| Tráng và úp | Cạnh bồn | Tráng nước sạch, úp lên giá hoặc khăn sạch |
| Lau và cất | Cạnh tủ bát | Lau khô, hỏi chủ nhà chỗ cất hoặc để gọn một chỗ cho chủ nhà tự cất |
| Bàn và rác | Phòng ăn | Lau bàn, quét vụn, buộc túi rác, phân loại rác |
Nhóm ít người thì gộp vai: người gom kiêm lau bàn, người rửa kiêm tráng. Nhóm đông hơn sáu người thì những người dư làm việc ngoài bếp — xếp lại ghế, gấp chiếu, gom ly — để bếp không chật.
Thứ tự rửa
Rửa theo thứ tự từ ít dầu mỡ tới nhiều dầu mỡ để nước rửa và miếng rửa không bị bẩn sớm:
- Ly, cốc.
- Bát, chén ăn cơm.
- Đĩa, muỗng, đũa.
- Bát đựng món, tô canh.
- Nồi, chảo, vỉ nướng — đã ngâm từ trước.
Gạt sạch thức ăn và lau bớt mỡ bằng giấy trước khi rửa giúp tiết kiệm nước rửa chén và đỡ tắc bồn. Đổ mỡ thừa vào lọ hoặc túi kín rồi bỏ vào rác, không đổ xuống bồn rửa — mỡ đông lại trong ống là nguyên nhân tắc cống quen thuộc ở căn hộ.
Đồ ăn thừa: chia, cất và dùng
Quy tắc khoảng hai giờ
Nhiều cơ quan an toàn thực phẩm khuyên không để đồ ăn đã nấu ở nhiệt độ thường quá khoảng hai giờ; ngày rất nóng thì còn ngắn hơn, khoảng một giờ. Trong khoảng nhiệt độ ấm, vi khuẩn sinh sôi nhanh. Bữa tối bắt đầu lúc bảy giờ thì khoảng chín giờ món đã nên được cất.
- Chia nhỏ để nguội nhanh. Một nồi canh đầy cho thẳng vào tủ lạnh sẽ nguội rất chậm ở giữa. Chia ra hộp nông, để nguội bớt rồi cất.
- Đậy kín, ghi tên món. Băng dính giấy và bút dạ là đủ.
- Dùng trong vài ngày. Đồ ăn thừa để tủ lạnh nên dùng trong khoảng ba đến bốn ngày, hâm nóng kỹ trước khi ăn.
- Món có hải sản, món trộn rau sống, món có trứng sống nhanh hỏng hơn — ăn sớm hoặc bỏ nếu đã để ngoài lâu.
Chia phần mang về
Khách nên mang theo hộp riêng — nhắc trong tin nhắn hẹn. Món ai mang tới (trong tiệc mỗi người một món) thì người đó mang hộp của mình về, cùng phần thừa nếu chủ nhà không giữ. Đừng để lại cho chủ nhà cả tủ lạnh đồ thừa mà họ không ăn hết.
Rác: phân loại và giờ đổ
Bữa tối tám người sinh ra nhiều rác hơn ta nghĩ: vỏ rau, xương, túi nilon, chai nhựa, hộp giấy. Một số thói quen dễ làm:
- Đặt sẵn hai túi: rác hữu cơ (vỏ rau, thức ăn thừa) và rác còn lại. Chai nhựa, lon, giấy bìa để riêng nếu khu nhà có phân loại tái chế.
- Buộc túi rác hữu cơ thật kín, nhất là khi có xương, vỏ tôm; để qua đêm trong nhà sẽ bốc mùi.
- Theo giờ đổ rác của khu dân cư, toà nhà. Ở chung cư, không để túi rác ngoài hành lang chờ sáng.
- Khách về có thể mang giúp túi rác xuống điểm tập kết nếu toà nhà cho phép đổ giờ đó.
Giữ yên lúc dọn khuya
Bát đĩa va vào nhau, nồi chảo leng keng, ghế kéo trên sàn — ban ngày không ai để ý, nhưng mười giờ đêm ở chung cư, nhà dưới nghe rất rõ. Mấy cách giảm ồn:
- Dọn sớm, ngay sau món chính, thay vì đợi tới lúc khuya.
- Lót khăn trong bồn rửa để bát không va mạnh.
- Nhấc ghế, không kéo ghế trên sàn.
- Nồi chảo to ngâm qua đêm, sáng hôm sau rửa.
Phép lịch sự của khách và chủ
Dọn chung là nếp tốt, nhưng mỗi nhà một tính. Có chủ nhà thật sự thích tự dọn vì muốn cất đồ theo ý mình, hoặc có máy rửa bát và chỉ cần xếp vào. Vài quy ước giúp hai bên thoải mái:
- Khách đề nghị một lần, cụ thể: "Để mình rửa bát nhé" dễ nhận hơn "Có cần giúp gì không".
- Chủ nhà từ chối thì chuyển sang việc khác: gom ly, lau bàn, mang rác xuống.
- Không tự ý cất đồ vào tủ khi không biết chỗ. Lau khô, xếp gọn một góc là đủ.
- Đồ vỡ thì nói ngay, không giấu. Chủ nhà nên coi đó là chuyện bình thường của nhà đông người.
- Luân phiên chủ nhà: nhóm có lịch xoay vòng thì gánh dọn dẹp cũng tự xoay vòng.
Khi việc dọn đã thành nếp, nó trở thành phần dễ chịu của buổi tối: mười lăm phút đứng cạnh nhau trong bếp, vừa rửa vừa nói nốt câu chuyện dở, xong ngồi xuống với đĩa trái cây. Ra về, ai cũng thấy nhà chủ sạch như lúc mới đến.
Câu hỏi thường gặp
Đồ ăn thừa để ngoài bao lâu thì phải cho tủ lạnh?
Nhiều cơ quan an toàn thực phẩm khuyên không để đồ ăn đã nấu ở nhiệt độ thường quá khoảng hai giờ, ngày rất nóng thì khoảng một giờ. Nên chia đồ thừa ra hộp nông để nguội nhanh, đậy kín rồi cho tủ lạnh và dùng trong vài ngày.
Đi ăn nhà bạn có nên phụ rửa bát không?
Nên đề nghị giúp một cách cụ thể, ví dụ "để mình rửa bát nhé". Nếu chủ nhà từ chối, có thể giúp việc khác như gom ly, lau bàn, mang rác xuống, nhưng không tự ý cất đồ vào tủ khi không biết chỗ.
Rửa bát nhiều người thì rửa thứ tự thế nào?
Rửa từ ít dầu mỡ tới nhiều dầu mỡ: ly cốc trước, rồi bát ăn cơm, đĩa và đũa muỗng, bát đựng món, cuối cùng là nồi chảo đã ngâm. Gạt sạch thức ăn và lau bớt mỡ bằng giấy trước khi rửa.
Làm sao dọn dẹp sau tiệc nhanh?
Dọn ngay trong lúc nấu, rồi sau bữa cả nhóm cùng làm mười lăm phút theo dây chuyền: người gom, người chia đồ thừa, người rửa, người tráng, người lau cất, người lo bàn và rác. Dọn trước khi bày tráng miệng thì buổi tối kết thúc nhẹ nhàng hơn.
Có nên đổ dầu mỡ thừa xuống bồn rửa không?
Không nên. Dầu mỡ nguội đông lại trong đường ống, lâu ngày gây tắc cống. Hãy đổ mỡ thừa vào lọ hoặc túi kín rồi bỏ vào thùng rác, và lau chảo bằng giấy trước khi rửa.
