Khi bạn bè trong nhóm có thu nhập khác nhau, cách giữ cho không ai phải ngại là đặt mức chi chung theo mức mà người eo hẹp nhất vẫn thoải mái, làm cho phần "lõi" của mỗi buổi gần như không tốn tiền, tách những khoản đắt hơn thành phần tuỳ chọn, và chia việc thay vì chỉ chia tiền. Quan trọng không kém là cách nói: hỏi ngân sách một cách kín đáo, không bình luận đồ đắt rẻ, và để từ chối một buổi đi trở thành chuyện bình thường.
Vì sao chuyện tiền dễ làm nhóm bạn rạn
Nhóm bạn thời đi học thường có mức sống gần nhau. Ra trường vài năm, mọi thứ đổi khác: người làm ngành lương cao, người đang khởi nghiệp, người vừa nghỉ việc, người đang nuôi con nhỏ, người gửi tiền về cho bố mẹ. Không ai nói ra, nhưng cuối tuần nào cũng có một người lặng lẽ nhẩm xem buổi đi này mất bao nhiêu.
Khi chi phí mỗi buổi gặp vượt quá sức một người, họ thường không nói "mình không đủ tiền" mà nói "tuần này bận". Một hai lần thì không sao, nhưng lâu dần người đó rút khỏi nhóm, còn những người khác không hiểu vì sao. Nhiều nhóm bạn tan không phải vì cãi nhau mà vì những lần "bận" như thế.
Bốn nguyên tắc chọn hoạt động
1. Mức chung theo người eo hẹp nhất
Với những buổi họp mặt thường lệ, mức chi nên đặt sao cho người đang khó khăn nhất cũng tham gia mà không phải nghĩ. Người khá giả hơn không thiệt gì: họ vẫn được gặp bạn bè, và có thể chi thêm cho những dịp khác. Ngược lại, nếu mức chung đặt theo người dư dả, buổi gặp mất dần người.
2. Phần lõi gần như miễn phí
Mỗi buổi gặp nên có một phần "lõi" — việc chính để cả nhóm ở cạnh nhau — mà gần như không tốn gì: đi bộ, picnic mỗi người một món, ngồi ở nhà một người, thư viện, ngắm hoàng hôn. Ai tham gia phần lõi là đã có mặt trọn vẹn.
3. Phần thêm là tuỳ chọn, nói rõ từ đầu
Sau phần lõi có thể có phần thêm tốn kém hơn: đi ăn tối ở ngoài, xem một buổi biểu diễn có vé. Phần này phải được nói là tuỳ chọn ngay trong lời rủ: "Sáng đi bộ phố cũ; trưa ai muốn thì ăn chung ở ngoài, ai về thì về". Người không theo phần thêm không bị coi là "về sớm".
4. Chia việc song song với chia tiền
Khi mỗi người góp một phần công — người nấu, người mang đồ, người lo tuyến đường, người dọn dẹp — khoản cần mua giảm, và người đang eo hẹp có cách đóng góp ngang hàng mà không cần nói về tiền.
Bảng so sánh cách chia chi phí
| Cách chia | Khi nào hợp | Rủi ro |
|---|---|---|
| Chia đều theo đầu người | Khoản dùng chung như nguyên liệu, đồ dùng chung | Không công bằng khi mỗi người dùng một khác |
| Ai dùng gì trả nấy | Ăn ngoài, mỗi người gọi riêng | Mất thời gian tính, dễ ngại khi có người gọi ít |
| Mỗi người mang một phần | Picnic, tiệc mỗi người một món | Cần chia ô món để tránh trùng, thiếu |
| Luân phiên chủ nhà | Họp mặt ở nhà định kỳ | Nhà nhỏ, nhà xa có thể ngại nhận lượt |
| Quỹ chung nhỏ, góp đều | Nhóm gặp đều đặn, có khoản chung lặp lại | Cần một người giữ quỹ minh bạch |
Không có cách nào đúng cho mọi nhóm. Nhiều nhóm kết hợp: phần lõi dùng "mỗi người mang một phần", phần thêm dùng "ai dùng gì trả nấy".
Hỏi ngân sách mà không làm ai ngại
Hỏi thẳng "mỗi người chi được bao nhiêu" trong nhóm chat là cách nhanh nhất để không ai trả lời thật. Vài cách tế nhị hơn:
- Đưa ra các lựa chọn có mức chi khác nhau, để mọi người chọn hoạt động thay vì chọn con số: "Thứ Bảy này: (a) picnic công viên, (b) nấu ăn nhà A, (c) đi ăn ngoài".
- Bình chọn ẩn danh nếu nhóm dùng công cụ bình chọn cho phép ẩn tên.
- Người đứng ra rủ tự đặt mức thấp ngay từ đầu: "Lần này mình làm kiểu nhẹ nhàng nhé, mỗi người góp một món thôi". Người khác thấy thế thì yên tâm.
- Nói chuyện riêng với người mình đoán đang khó khăn, nếu đủ thân, và hỏi họ muốn kiểu buổi gặp nào.
Những câu nên tránh, những câu nên dùng
Ngôn ngữ trong nhóm quyết định không khí nhiều hơn số tiền. Một vài điều cả nhóm nên để ý:
- Tránh bình luận đắt rẻ: "chỗ này rẻ mà", "có bao nhiêu đâu" với người này có thể là cả một khoản lớn với người khác.
- Tránh hỏi lương, hỏi giá đồ của nhau trong buổi gặp.
- Tránh trêu người hay từ chối: "lại bận à", "dạo này khó gặp thế".
- Để từ chối là bình thường: "Lần này mình không theo phần ăn tối, hẹn sáng mai đi bộ nhé" nên được đón nhận nhẹ nhàng như mọi câu khác.
Với người đang eo hẹp, có sẵn vài câu để nói cũng giúp nhiều: "Mình theo phần picnic thôi", "Lần này mình xin góp công thay vì góp món", "Tháng này mình đang để dành, chọn kiểu nhẹ giúp mình nhé". Một nhóm bạn tốt sẽ không hỏi thêm.
Khi người khá giả hơn muốn đãi
Có những lúc người dư dả muốn trả cho cả nhóm. Điều đó tốt, nhưng dễ làm người khác thấy mắc nợ, nhất là nếu lặp lại thường xuyên. Vài cách giữ cho việc đãi nhẹ nhàng:
- Đãi vào dịp có lý do rõ: mừng việc mới, sinh nhật mình, ngày kỷ niệm của nhóm.
- Đãi phần chung (nguyên liệu, đồ ăn bày ra) thay vì trả hoá đơn riêng của từng người.
- Không nhắc lại việc mình đã đãi, không biến nó thành chuyện "ai nợ ai".
- Nhận lời đãi một cách tự nhiên, và đáp lại bằng thứ mình có: nấu một món, góp công, mời lại một buổi ở nhà.
Những dịp dễ vấp
Sinh nhật
Góp quà sinh nhật là chỗ hay sinh ngại nhất. Đặt một trần chung cho quà góp của cả nhóm, hoặc chuyển sang quà tự làm, quà là một buổi đi chơi mà cả nhóm cùng tổ chức. Không ai bị hỏi "góp bao nhiêu".
Đi chơi xa
Chuyến đi vài ngày tốn hơn nhiều so với buổi cuối tuần. Hãy hỏi ý kiến từ rất sớm, đưa ra vài mức (gần nhà, đi xe khách, ở nhà người quen…), và chấp nhận rằng có người sẽ không đi. Đừng để chuyến đi xa trở thành dịp duy nhất trong năm cả nhóm gặp nhau.
Đám cưới, việc hiếu hỉ
Đây là chuyện của từng người, không nên đặt mức chung cho cả nhóm. Mỗi người góp theo khả năng và theo quan hệ riêng, không so sánh.
Góc nhìn: điều nhóm bạn thật sự cần là gặp nhau
Khi nhìn lại, người ta hiếm khi nhớ buổi gặp nào đắt nhất. Người ta nhớ buổi nào vui, buổi nào có người lắng nghe mình. Một nhóm bạn giữ được nhịp gặp nhau qua nhiều năm, bất kể mỗi người lên xuống ra sao, thường là nhóm đã chọn những hoạt động không đòi hỏi ai phải chứng minh gì.
Để bắt đầu, người hay đứng ra rủ trong nhóm có thể thử một tháng chỉ chọn các hoạt động có phần lõi gần như miễn phí, và để ý xem ai quay lại tham gia nhiều hơn. Câu trả lời có thể làm cả nhóm bất ngờ.
Câu hỏi thường gặp
Bạn bè thu nhập chênh lệch thì đi chơi thế nào cho thoải mái?
Đặt mức chi chung theo mức mà người eo hẹp nhất vẫn thoải mái, chọn hoạt động có phần chính gần như không tốn tiền, và tách những khoản đắt hơn thành phần tuỳ chọn. Chia việc song song với chia tiền để ai cũng đóng góp được.
Làm sao từ chối đi chơi vì không đủ tiền mà không ngại?
Có thể nói nhẹ nhàng rằng mình chỉ theo phần không tốn kém, xin góp công thay vì góp món, hoặc đang để dành nên mong nhóm chọn kiểu nhẹ. Một nhóm bạn tốt sẽ đón nhận mà không hỏi thêm.
Có nên chia đều tiền khi đi chơi với bạn bè?
Chia đều hợp với khoản dùng chung như nguyên liệu nấu ăn hay đồ dùng chung. Với ăn uống ở ngoài mà mỗi người gọi một khác, chia theo phần mình dùng thường công bằng hơn và đỡ ngại cho người gọi ít.
Bạn hay đãi cả nhóm thì có sao không?
Đãi vào dịp có lý do rõ và đãi phần chung thì nhẹ nhàng; đãi thường xuyên dễ làm người khác thấy mắc nợ. Người được đãi có thể đáp lại bằng thứ mình có như nấu một món hay mời lại một buổi ở nhà.
Góp quà sinh nhật trong nhóm bạn thế nào cho khỏi ngại?
Đặt một mức trần chung cho quà góp của cả nhóm, hoặc chuyển sang quà tự làm hay một buổi đi chơi do cả nhóm tổ chức. Không hỏi riêng từng người góp bao nhiêu.
